Sözleşme ihlalinden doğan alacak taleplerinde dava açmadan önce cevaplanması gereken soru şudur: bu uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamında mı? Cevap yanlışsa iki yönlü zarar doğar. Kapsamda olduğu hâlde arabulucuya gidilmezse dava usulden reddedilir; kapsamda olmadığı hâlde gidilirse gereksiz süre ve masraf harcanır.
Kapsam Testi Nasıl Yapılır?
- Talep, bir miktar paranın ödenmesine ilişkin alacak veya tazminat mı? Aynî bir talep ya da tespit isteminde durum farklıdır.
- Uyuşmazlık ticari dava niteliğinde mi? Tarafların tacir sıfatı ve işin ticari işletmeyle ilgisi belirleyicidir.
- Bir taraf tüketici mi? Tüketici uyuşmazlıklarında kendi rejimi ve parasal sınırları devrededir.
- İşçi ile işveren arasındaki alacak mı? O hâlde iş uyuşmazlıklarına ilişkin kurallar uygulanır.
- İhtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri, bu şarttan bağımsız olarak mahkemeye sunulabilir.
Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret, taraflardan biri tüketici sıfatı taşıyorsa tüketici mahkemesi görevlidir. Görev kuralları kamu düzenindendir ve taraflarca değiştirilemez; sözleşmeye konulan "uyuşmazlıklar şu mahkemede çözülür" ifadesi görevi değil, olsa olsa yetkiyi etkileyebilir.
Yetki: Genel Kural ve Sözleşmeyle Belirleme
Kural, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Sözleşmeden doğan davalarda, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir; bu nedenle ifa yerinin sözleşmede açıkça yazılması sonradan geniş bir seçim imkânı sağlar. Yetki sözleşmesi yapma imkânı ise yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından tanınmıştır; bu sıfatı taşımayan taraflar arasındaki yetki kaydı sonuç doğurmaz.
Arabuluculuk Sürecinin Zamanaşımına Etkisi
Arabuluculuğa başvurulmasıyla birlikte zamanaşımı durur ve hak düşürücü sürelerin işlemesi engellenir; süreç sona erdiğinde işleme kaldığı yerden devam eder. Ancak bu koruma, başvurunun usulüne uygun yapılmış olmasına bağlıdır. Karşı tarafın adresi hatalı bildirildiğinde ya da yanlış taraf gösterildiğinde, tutanak alınmış olsa bile dava aşamasında taraf teşkili sorunu doğar.
Son Tutanak ve Dilekçe Uyumu
Mahkeme, dilekçeye eklenen son tutanaktaki taraflar ve uyuşmazlık konusu ile dava dilekçesindekilerin örtüşmesini arar. Arabuluculukta yalnızca bir kalem konuşulup davada üç kalem talep edilirse, kapsam dışında kalan talepler bakımından şart yerine getirilmemiş sayılabilir. Bu nedenle başvuru formu, davada ileri sürülecek tüm kalemleri kapsayacak biçimde yazılmalıdır.
İhlali Belgeleyen Kayıtlar
Sözleşme metni ve ekleri, teslim ve kabul tutanakları, faturalar, cari hesap ekstresi, temerrüde düşürücü ihtarname ve yazışma trafiği ilk aşamada derlenmelidir. Temerrüt tarihinin belgelenmesi, faiz talebinin başlangıcını doğrudan belirler.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı izlenecek usulü değiştirebileceğinden, başvuru yapmadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz önerilir.