Bir trafik kazası, bir işyeri hasarı ya da bir itibar zedeleyici paylaşım sonrası tazminat istemek isteyen kişilerin ilk takıldığı nokta, doğrudan dava açılıp açılamayacağıdır. Arabuluculuk kimi uyuşmazlıklarda dava şartıyken kimi uyuşmazlıklarda isteğe bağlıdır ve bu ayrım yanlış yapıldığında dosya esasa girilmeden reddedilir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu ayrımı ve zamanaşımı riskini inceleyelim.
Hangi Uyuşmazlıkta Arabuluculuk Zorunlu?
Zorunluluk uyuşmazlığın türüne göre belirlenir. Ticari nitelikteki konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri ile tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculuk öngörülmüştür. Buna karşılık, kanunun açıkça istisna tuttuğu hâller ile çekişmesiz yargı işleri bu kapsamda değildir. Haksız fiilden doğan tazminat talebi, tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın ticari olup olmadığına göre bu iki grup arasında yer değiştirebilir; bu nedenle önce ilişkinin niteliği belirlenmelidir.
Görevli Mahkemeyi Belirleyen Ölçüt
- Genel kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
- Taraflar arasındaki ilişki ticari işletmeyi ilgilendiriyorsa asliye ticaret mahkemesi devreye girer.
- Uyuşmazlık tüketici işlemi kapsamındaysa tüketici mahkemesi görevlidir.
- Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak değiştiremez ve mahkeme kendiliğinden gözetir.
Zamanaşımı: İki Sürenin Birlikte İşlemesi
Haksız fiilden doğan tazminat talebi, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süreye ve fiilin gerçekleşmesinden itibaren işleyen daha uzun bir üst süreye tabidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanununda öngörülen daha uzun zamanaşımı süresi tazminat talebine de uygulanabilir. Bu ihtimalin gözden kaçırılması, süresi dolmuş sanılan bir talebin gereksiz yere terk edilmesine yol açar. Arabuluculuk sürecinin başlamasının zamanaşımına etkisi de ayrıca dikkate alınmalıdır.
Arabuluculuk Aşamasını Verimli Kullanmak
- Zarar kalemleri ilk toplantıdan önce belgeye bağlanır: fatura, ekspertiz, sağlık raporu, gelir kaybı hesabı.
- Talep tek bir toplam rakam yerine kalem kalem sunulur; bu, kısmi anlaşma ihtimalini artırır.
- Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur; eksik ekleme dava şartı yokluğu sonucunu doğurur.
- Anlaşma sağlanırsa tutanağın hangi kalemleri kapsadığı açıkça yazılır; kapsam dışı bırakılan talepler ayrıca belirtilir.
Anlaşma belgesi ileride ibraname gibi yorumlanabileceğinden, metnin kapsamı dikkatle kaleme alınmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgi amacı taşır; olayın gerçekleştiği tarih, tarafların sıfatı ve zararın türü hem süreyi hem de izlenecek yolu değiştirebileceğinden dosyanıza özgü hukuki görüş alınması önerilir.