Teslim alınan mal veya tamamlanan iş beklenen nitelikte değilse, alıcının elindeki en değerli araç ihbardır. TBK, TKHK ve HMK ekseninde işleyen bu süreçte kaybedilen hakların çoğu, ayıbın varlığından değil, ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmamış olmasından doğar. Aşağıdaki liste, ayıp ihbarını bir yazışma detayı olmaktan çıkarıp dosyanın omurgasına yerleştirmeyi amaçlar.
Gözden Geçirme Külfeti Ne Zaman Başlar
Alıcı, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz malı gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise süre, ayıbın fark edildiği andan itibaren işler. Buradaki kritik nokta, fark edilme anının dosyada belgeyle sabitlenmesidir: arıza kaydı, servis formu, iş yerindeki tutanak veya karşı tarafa atılan ilk mesaj bu işlevi görür.
İhbarın Geçerliliğini Belirleyen Unsurlar
- Kime yapıldığı: sözleşmenin tarafına mı, yoksa yetkisi belirsiz bir çalışana mı?
- Hangi kanaldan yapıldığı: noter, kayıtlı elektronik posta veya en azından geri dönüşü kayıtlı bir yazışma.
- Neyin bildirildiği: kusurun teknik tarifi, ortaya çıkış tarihi ve kullanımı nasıl etkilediği.
- Hangi seçimlik hakkın kullanıldığı: onarım, değişim, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme.
Seçimlik Hak Kullanımında Sırayı Bozmamak
- Önce ayıbın niteliği belirlenir: giderilebilir mi, sözleşmenin amacını ortadan kaldırıyor mu?
- Onarım tercih edilecekse, makul süre verilerek ve süre yazılı olarak belirtilerek istenir.
- Onarım denemeleri sonuçsuz kalırsa, her deneme tarih ve sonucuyla kayda geçirilir.
- Dönme talebine geçilecekse, malın iade edilebilir durumda tutulması sağlanır.
- Uğranılan zarar ayrıca isteniyorsa, gider belgeleri baştan biriktirilir.
Ağır Kusurun Gizlenmesi Hâli
Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse, ihbara ilişkin sürelerden yararlanamaz. Bu durum, süresi geçtiği düşünülen dosyaları yeniden değerlendirilebilir kılar. Gizlemenin ispatı için satış öncesi tanıtım metinleri, teknik belgeler ve satıcının aynı üründe daha önce aldığı şikâyetlere ilişkin kayıtlar önem taşır.
Delil Tespiti Ne Zaman Şart Olur
Ayıp zamanla ortadan kalkabilecek veya kullanımla değişecek nitelikteyse, dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi çoğu zaman dosyanın kaderini belirler. Onarım için ürünü karşı tarafa teslim etmeden önce mevcut durumun kayıt altına alınması, sonradan yapılan müdahalelerin tartışmayı bulandırmasını engeller. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise başvurulacak merci ve izlenecek yol, genel hükümlerden ayrışabilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı süreleri ve seçimlik hakları değiştirebileceğinden, ihbar metnini göndermeden önce hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.