Sözleşmesel ilişkiden doğan tazminat taleplerinde tartışma çoğu zaman zararın miktarında değil, sözleşmenin nasıl yorumlanacağında düğümlenir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve tüketici ilişkilerinde 6502 sayılı Kanun farklı yorum ve süre kuralları getirir. Aşağıdaki kontrol listesi, dava açılmadan önce sözleşme metni üzerinde yapılması gereken okumayı ve süre denetimini kapsar.
Metni Okumadan Önce Belirlenecekler
İlk adım, talebin sözleşmeye aykırılıktan mı yoksa haksız fiilden mi doğduğunu belirlemektir; ikisi farklı zamanaşımı rejimine tabidir ve aynı olayda her ikisi birden gündeme gelebilir. İkinci adım, sözleşmenin hangi tipe girdiğini saptamaktır: eser, vekâlet, satım veya karma nitelikli bir ilişki, ayıp bildirimi ve teslim yükümlülüğü bakımından farklı sonuçlar doğurur. Üçüncü adım ise ilişkinin tacirler arasında mı yoksa tüketici ile mi kurulduğudur; bu, hem görevli mahkemeyi hem de genel işlem koşullarının denetimini etkiler.
Yorumda Belirleyici Olan Kayıtlar
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve e-posta yazışmaları: tarafların gerçek iradesini gösterir
- İfa sırasında düzenlenen tutanak, teslim belgesi ve kabul yazıları
- Ödeme planındaki sapmalar ve bunlara karşı çıkılıp çıkılmadığı
- Sözleşmede yer alan cezai şart, sınırlama ve fesih hükümlerinin lafzı
- Aynı taraflar arasındaki önceki uygulamaların oluşturduğu teamül
Zamanaşımı Denetimi
- Alacağın muaccel hâle geldiği tarih belirlenir; süre kural olarak bu andan itibaren işler.
- Sözleşmeye aykırılık ile haksız fiil için ayrı ayrı süre çizgisi çizilir.
- Kısmi ödeme, borcun ikrarı veya takip gibi kesme sebeplerinin bulunup bulunmadığı incelenir.
- Ayıp iddiası varsa bildirim süresinin geçirilip geçirilmediği ayrıca kontrol edilir.
- Zamanaşımı def'i ileri sürülmedikçe mahkemenin kendiliğinden dikkate almayacağı hatırlanır.
Talebi Ölçülebilir Kurmak
Tazminat dilekçesinin en zayıf noktası, genellikle zararın kalemlere ayrılmamış olmasıdır. Fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve giderler ayrı ayrı gösterilmediğinde bilirkişi incelemesi de dağınık kalır. Belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih, hem harç hem de zamanaşımının hangi tutar için kesildiği bakımından sonuç doğurur; bu tercih dosyanın başında bilinçli olarak yapılmalıdır. Cezai şart öngörülmüşse, aşkın zararın ayrıca talep edilip edilemeyeceği sözleşme metnine göre değerlendirilir.
Son Değerlendirme
Sözleşme uyuşmazlıklarında iyi hazırlanmış bir belge zinciri, yorum tartışmasının büyük bölümünü baştan bitirir. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenizin tipi ve yazışma geçmişiniz farklı bir strateji gerektirebileceğinden, metin incelenerek hukuki görüş alınması yerinde olacaktır.