Sözleşmeden doğan tazminat taleplerinde davanın esasına hiç girilmeden verilen ret kararlarının büyük bölümü tek bir sebebe dayanır: talebin süresi geçtikten sonra ileri sürülmesi. TBK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu tartışmada, hesap yapmadan önce sürenin ne zaman işlemeye başladığını belirlemek gerekir. Aşağıdaki adımlar, tazminat hesabını süre riskiyle birlikte kurmaya yöneliktir.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değil
Zamanaşımı, alacağın varlığını değil dava yoluyla istenebilirliğini etkiler ve kural olarak karşı taraf ileri sürmedikçe kendiliğinden dikkate alınmaz. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini sona erdirir ve mahkemece resen gözetilir. Bu ayrım pratikte şu sonucu doğurur: zamanaşımına uğramış bir alacakta hâlâ savunulacak bir zemin bulunabilirken, hak düşürücü sürenin geçmesi halinde tartışma büyük ölçüde kapanır. Dosya değerlendirilirken talebin hangi kategoriye girdiği en başta belirlenmelidir.
Başlangıç Tarihini Belgeye Bağlamak
Sürenin başlangıcı çoğu zaman zararın ve sorumlunun öğrenildiği ana bağlanır; ancak bu an tarafların hafızasına değil belgeye dayandırılmalıdır. Ayıp ihbarı, ihtarname, teslim tutanağı, e-posta yazışması, banka dekontu ve bilirkişi ya da uzman incelemesi tarihi bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Kısmi ödeme, borcun kabulüne yönelik yazışma veya taksitlendirme gibi işlemler süre bakımından sonuç doğurabileceğinden bu kayıtlar özellikle aranmalıdır.
Tazminat Kalemleri İçin Kontrol Listesi
- Fiili zarar: yapılan harcamalar, onarım ve ikame bedelleri, belgeli giderler
- Yoksun kalınan kazanç: sözleşme yapılmasaydı elde edilecek gelirin belgeye dayalı tahmini
- Gecikmeye bağlı kalemler ve bunların hangi tarihten itibaren isteneceği
- Cezai şart öngörülmüşse metnin bu talebi karşılayıp karşılamadığı
- Zararı azaltmak için alınan tedbirlerin kayıt altına alınması
Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler ayrıca değerlendirilmeli, başvurulacak merci uyuşmazlığın değerine göre belirlenmelidir. Parasal sınırlar dönemsel olarak güncellendiğinden, başvuru öncesinde yürürlükteki sınırın teyidi gerekir.
Zamanaşımı Def'i İleri Sürülürse
Karşı taraf zamanaşımı savunması yaptığında dosyanın tamamen kaybedildiği sonucuna varmadan önce üç nokta incelenmelidir: sürenin başlangıcı gerçekten doğru mu belirlenmiş, süreyi kesen veya durduran bir işlem var mı, talep birden çok hukuki sebebe dayandırılabilir mi. Aynı olaydan doğan sözleşmesel ve sözleşme dışı sorumluluk halleri farklı sürelere tabi olabildiğinden, talebin dayanağı en baştan geniş kurulmalıdır.
Bu içerik genel bilgi vermeyi amaçlar. Süre hesapları sözleşme türüne ve olayın gelişimine göre değiştiğinden, sözleşme metni ve yazışmalar üzerinden bireysel bir inceleme yapılmadan kesin sonuca varılmamalıdır.