Satım, eser ve tedarik ilişkilerinde ayıp iddiasının kaderini belirleyen ilk unsur çoğu zaman kusurun ağırlığı değil, ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılıp yapılmadığıdır. TBK ayıba karşı tekeffül hükümlerini, TKHK tüketici işlemleri bakımından özel korumayı, HMK ise ispat ve delil tespiti usulünü düzenler. Bu rehber, ihbar mekanizmasını ve sonrasındaki tercihleri ele alır.
Muayene ve İhbar Yükümlülüğünün İşleyişi
Ticari nitelikli teslimlerde alıcıdan, malı işlerin olağan akışına göre gecikmeksizin gözden geçirmesi ve açık ayıpları derhâl bildirmesi beklenir. Gizli ayıplar ise ortaya çıktığı anda bildirilmelidir. Bildirimin yapılmaması, ayıplı ifanın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Buna karşılık satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse, süreye dayanarak savunma yapması mümkün olmaz; bu istisna uygulamada sıkça atlanır ve dosyanın seyrini değiştirir.
İhbarın Şekli ve İçeriği
- Bildirim yazılı yapılır; ulaşma tarihinin ispatlanabildiği bir kanal seçilir.
- Ayıbın niteliği teknik olarak tanımlanır, genel memnuniyetsizlik ifadelerinden kaçınılır.
- Teslim tarihi, kullanım başlangıcı ve kusurun fark edildiği an ayrı ayrı yazılır.
- Hangi hakkın kullanıldığı açıkça belirtilir; çelişkili talepler aynı yazıda yer almaz.
- Kusurlu malın muhafaza edildiği ve incelemeye hazır tutulduğu bildirilir.
Delil Tespitinin Zamanlaması
Ayıp iddialarının önemli bir bölümü, malın onarılması, kullanılmaya devam edilmesi veya iade edilmesiyle birlikte ispatlanamaz hâle gelir. Bu nedenle dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi, kusurun o günkü hâliyle kayda geçirilmesini sağlar. Eser sözleşmelerinde ise imalatın hangi aşamasında hangi eksikliğin bulunduğunun tespiti, ödeme uyuşmazlığında da belirleyici olur. Tespit raporu tek başına sonucu belirlemez, ancak sonraki yargılamada teknik zeminin kurulmasını kolaylaştırır.
Sulh Görüşmesi ile Dava Arasında Tercih
Karşı taraf onarım veya bedel indirimi öneriyorsa, bu öneri kabul edilmeden önce iki soru sorulmalıdır: önerilen çözüm kusuru kalıcı olarak gideriyor mu ve aynı kusurun tekrarı hâlinde başvurulacak hak saklı tutuluyor mu. Kapsamı geniş yazılmış bir ibra metni, sonradan ortaya çıkacak zararları da kapatabilir. Ticari alacak niteliğindeki taleplerde dava öncesi arabuluculuk aşamasının işletilmesi gerektiği de göz önünde tutulmalıdır. Sürekli iş ilişkisi bulunan taraflar arasında ise ticari ilişkinin devamı, çoğu zaman yargılamanın getireceği sonuçtan daha değerli olabilir.
Son Not
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihi sonucu değiştirir. Ayıp ihbarınızı göndermeden önce içeriğini ve zamanlamasını bir hukukçuyla teyit etmeniz önerilir.