Zarar gören taraf çoğu zaman aynı olaydan hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil çıkarabilir. TBK bu iki sorumluluk kaynağını ayrı esaslara bağlar; hangisinin seçildiği ispat yükünü, zamanaşımını ve talep edilebilecek kalemleri doğrudan değiştirir. Sözleşme yorumu devreye girdiğinde ise tartışma, tarafların yazdığı metinden çok gerçek ve ortak iradenin ne olduğuna kayar. HMK'nın ispat ve delil hükümleri bu iradenin nasıl gösterileceğini belirler; ilişki tüketici tarafı içeriyorsa TKHK'nın koruyucu düzeni ayrıca dikkate alınır.
Nitelendirme Hatasının Dosyaya Maliyeti
Sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusursuzluğunu ispat yükü kendisindedir; haksız fiilde ise kusurun ispatı kural olarak zarar görene düşer. Talebini yalnızca haksız fiile dayandıran bir davacı, elindeki sözleşmesel karineden kendi eliyle vazgeçmiş olabilir. Bu nedenle dilekçede iki dayanağın kademeli kurulması, hangi vakıanın hangi hukuki sebebi desteklediğinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Sözleşme Yorumunda Ağırlık Taşıyan Unsurlar
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve fiyat kırılımları
- Tarafların sözleşme kurulduktan sonraki fiili uygulaması ve itirazsız kabul ettiği davranışlar
- Belirsiz kalan kaydın kimin tarafından kaleme alındığı
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerin ayrıca müzakere edilip edilmediği
- Sektörel teamül ve dürüstlük kuralının somut olaya yansıması
Uzlaşma Görüşmesini Değerli Kılan Hâller
Zararın miktarı teknik incelemeye muhtaçsa, yargılamanın bilirkişi aşaması hem süreyi hem masrafı büyütür. Buna karşılık sorumluluğun varlığı tartışmasız, tartışma yalnızca rakam üzerindeyse uzlaşma genellikle daha verimli sonuç verir. Ticari nitelikteki alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü hâller bulunduğundan, bu aşama zorunlu bir formalite gibi değil, gerçek bir müzakere fırsatı olarak kullanılmalıdır.
Dava Yolunun Tercih Edilmesi Gereken Durumlar
Karşı taraf sorumluluğu tümüyle reddediyorsa, benzer içerikli çok sayıda sözleşme nedeniyle emsal etkisi doğacaksa veya zamanaşımı yaklaşıyorsa müzakereyi uzatmak riskli olur. Böyle dosyalarda önce dava açıp yargılama içinde sulh imkânını açık tutmak, hak kaybı ihtimalini ortadan kaldırır.
Bu metin yol gösterici bir çerçeve sunar, somut sözleşmenin yerini almaz. Talebin hangi hukuki sebebe dayandırılacağı ve müzakere ile yargılama arasındaki tercih, sözleşme metni ve yazışmalar incelenerek profesyonel destekle belirlenmelidir.