Sözleşme ihlallerinde kaybedilen davaların önemli bir bölümü, esasa ilişkin haksızlıktan değil, ihbarın zamanında ve doğru biçimde yapılmamasından kaynaklanır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, ihlal anından itibaren işletilmesi gereken bildirim zincirini ve sulh görüşmesi ile dava arasındaki tercihin nasıl kurulacağını anlatır.
İhlal Anını Belgeye Bağlamak
Her şey ihlalin tam olarak ne zaman gerçekleştiğinin tespitiyle başlar. Teslim gecikmesi mi, ayıplı ifa mı, hiç ifa etmeme mi, yoksa sözleşmeye aykırı kısmi ifa mı söz konusudur? Bu nitelendirme, hangi hakların kullanılabileceğini doğrudan belirler. İhlal anı belgelenmeden gönderilen ihtar, karşı tarafın «böyle bir gecikme yoktu» savunmasına açık kapı bırakır. Teslim tutanakları, kargo kayıtları, e-posta zaman damgaları ve iş programları bu tespitin dayanağıdır.
İhbar Zincirinin Kurulması
- İhlalin türü ve tarihi açıkça yazılır; genel şikâyet ifadelerinden kaçınılır.
- Karşı taraftan ne istendiği tek cümlede belirtilir: ifa, ayıbın giderilmesi, bedelin iadesi ya da tazminat.
- Uygun bir ek süre veriliyorsa süre net bir tarihle ifade edilir; «makul süre» gibi belirsiz ifadeler tartışma yaratır.
- Sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağı önceden bildirilir.
- Bildirim, ulaştığı ispat edilebilir bir yolla yapılır ve tebliğ tarihi dosyaya kaydedilir.
Seçimlik Hakların Sırasını Bozmamak
Sözleşme hukukunda haklar çoğu zaman birbirinin alternatifidir; birini kullanmak diğerinden vazgeçmek anlamına gelebilir. Örneğin dönme iradesi açıklandıktan sonra aynen ifa talep etmek çelişki oluşturur ve karşı tarafa savunma imkânı verir. Bu nedenle ihtar metni yazılmadan önce hangi hakkın kullanılacağına karar verilmeli; kararsızlık varsa metin, seçimi zorunlu kılmayacak biçimde kurgulanmalıdır.
Sulh Görüşmesini Değerlendirme Ölçütleri
- Karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve erişilebilir malvarlığı biliniyor mu?
- Teklif edilen çözüm, zararın belgeye bağlanabilen kısmını karşılıyor mu?
- Görüşmeler sırasında zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemeye devam ediyor mu?
- Varılacak anlaşma, ileride doğabilecek gizli zararları da kapsayacak biçimde mi yazılacak?
Sulh görüşmelerinin en büyük riski, sürecin uzarken sürelerin sessizce tükenmesidir. Görüşme yürütülürken takvimin ayrı bir tabloda işletilmesi ve belirli bir tarihte görüşmenin kesileceğinin baştan kararlaştırılması bu riski büyük ölçüde kapatır.
Dava Aşamasına Geçerken
Dava dilekçesinde talep, ihtarda kullanılan hakla uyumlu olmalı ve miktar hesabı belgeye dayanmalıdır. Bilirkişi incelemesi gerektiren dosyalarda hesaplamanın hangi kalemlerden oluştuğu baştan yazıldığında, inceleme süresi kısalır ve itiraz noktaları netleşir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; sözleşmenizin özel hükümleri bu çerçeveyi değiştirebilir. İhtar göndermeden önce sözleşme metninin ve yazışmaların birlikte incelenmesi, sonraki aşamalarda telafisi güç hataların önüne geçer.