Sözleşme uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, tarafların birbirine karşı kötü niyetli olmasından değil, aynı cümleyi farklı okumasından doğar. Teslim, ayıp, gecikme veya fesih maddesinin nasıl yorumlanacağı belirlendiğinde uyuşmazlığın yönü de belirlenir. Bu rehber, yorum tartışmasının ispat düzlemine nasıl taşınacağını ve buna bağlı temerrüt takvimini ele alır.
Yorumda Başlangıç Noktası Lafız Değil, Ortak İradedir
TBK, sözleşmenin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınacağını, yanlış adlandırma veya ifadelerin bu iradeyi değiştirmeyeceğini benimser. Bu ilke pratikte şu anlama gelir: metnin kendisi kadar, metnin nasıl uygulandığı da önemlidir. Aylarca belirli bir biçimde yerine getirilen bir edim, sonradan farklı yorumlanmak istendiğinde, geçmiş uygulama karşı tarafın lehine güçlü bir dayanak oluşturur.
Yorumu Destekleyecek Materyal
- Sözleşme öncesi görüşme yazışmaları ve tekliflerin karşılaştırmalı hâli
- İlk aylardaki fiili uygulamayı gösteren teslim, fatura ve kabul belgeleri
- Taraflar arasındaki önceki sözleşmelerde aynı maddenin kullanımı
- Sektörde yerleşik uygulamayı gösteren nesnel kaynaklar
Temerrüt Kurulmadan Hak Doğmaz
Yorum tartışması ne kadar haklı olursa olsun, karşı tarafı temerrüde düşürmeden kullanılan seçimlik haklar tartışmalı hâle gelir. Kural olarak muaccel borç için ihtar gerekir; ifa günü belirli ise ya da taraflar bunu kararlaştırmışsa ihtara gerek olmayabilir. İhtarın içeriği de en az kendisi kadar önemlidir: hangi edimin, hangi tarihe kadar, hangi biçimde yerine getirilmesinin istendiği açık yazılmalıdır. Belirsiz bir ihtar, verilen sürenin işlememesi sonucunu doğurabilir.
Seçimlik Hakların Sırası
- Süre verilerek aynen ifa istenir ve gecikme zararı saklı tutulur.
- Süre sonuçsuz kalırsa ifadan vazgeçilip ifa etmeme nedeniyle zarar talep edilebilir.
- Koşulları varsa sözleşmeden dönülerek verilenlerin iadesi ve dönme sonucu doğan zarar istenebilir.
- Seçim yapıldığı karşı tarafa bildirilmeli ve sonradan çelişkili davranılmamalıdır.
Sulh mu Dava mı: Yorum Riski Nasıl Fiyatlanır
Yorum uyuşmazlıklarının en belirgin özelliği, sonucun öngörülebilirliğinin düşük olmasıdır; aynı metin farklı mahkemelerde farklı okunabilir. Bu belirsizlik, sulh masasında karşı tarafa yapılacak indirimin gerçek gerekçesidir. Sözleşme tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler dengeyi değiştirebilir; ticari nitelikteyse arabuluculuk aşaması dava şartı olarak zaten karşınıza çıkacaktır. Karar verirken talebin tutarı, ispat gücü ve HMK uyarınca yürütülecek yargılamanın öngörülen süresi birlikte hesaplanmalıdır.
Kapanış Notu
Bu yazı genel bilgilendirme sunar ve sözleşmenizin somut metnini değerlendirmez. İhtar göndermeden veya fesih bildiriminde bulunmadan önce hukuki görüş alınması, geri dönülmez adımların önüne geçer.