Ayıp uyuşmazlıklarında çoğu talep, hakkın varlığı tartışılmadan usul nedeniyle sonuçsuz kalır: ayıp süresinde ihbar edilmemiştir ya da talep edilen tutar kalemlere ayrılmamıştır. Bu rehber, TBK ve TKHK çerçevesinde ayıp hâlinde tazminat hesabının nasıl kurulacağını ve sulh teklifinin hangi eşikte kabul edilebilir olduğunu ele alır.
İhbar: Hakkın Kapısı
Ayıbın açık mı gizli mi olduğu, ihbarın zamanını belirler. Açık ayıpta teslimden sonra makul sürede muayene ve bildirim beklenir; gizli ayıpta ise ortaya çıktığı anda bildirim gündeme gelir. Ayıbı ağır kusurla veya hileyle gizleyen satıcı, süre savunmasından yararlanamaz. İhbarın içeriği de en az zamanı kadar önemlidir: ayıbın niteliği, tespit tarihi ve talep edilen seçimlik hak açıkça yazılmalıdır.
Seçimlik Hakkı Baştan Belirleyin
- Sözleşmeden dönme: bedelin iadesi ve iade masrafları gündeme gelir
- Bedelden indirim: ayıplı ve ayıpsız değer farkı hesaplanır
- Ücretsiz onarım: onarım süresi ve kullanım kaybı ayrıca değerlendirilir
- Ayıpsız misliyle değişim: ürünün piyasada bulunabilirliği belirleyicidir
Seçilen hak, hesabın yöntemini tümüyle değiştirir. Dilekçede bir hakkı talep edip bilirkişiden başka bir hakkın hesabını beklemek, dosyayı eksik incelemeye açık hâle getirir.
Hesabı Kalemlere Ayırın
- Doğrudan zarar: ürün bedeli, onarım gideri, değer farkı
- Yan giderler: nakliye, montaj, ekspertiz ve tespit masrafı
- Kullanım kaybı: ürünün kullanılamadığı dönemin somut karşılığı
- Faiz: talebin muaccel olduğu tarih ve faiz türü ayrıca gösterilir
Her kalem için ayrı belge klasörü tutulması, HMK uyarınca yapılacak delil incelemesinde raporun kalem bazında tartışılmasını sağlar; toplu talep ise çoğu zaman toplu ret riski taşır.
Tespit Delili Kaybolmadan Alınmalı
Ayıplı ürün onarılırsa, iade edilirse veya kullanılmaya devam edilirse ayıbın niteliği tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle mümkün olan hâllerde dava açılmadan önce delil tespiti yoluna gidilmesi, sonraki bilirkişi incelemesinin dayanağını korur.
Sulh Eşiği Nasıl Belirlenir
Karşı tarafın teklifi, hesaplanan kalemler toplamı ile yargılama gideri, bilirkişi ücreti ve süre maliyeti birlikte ölçülerek değerlendirilmelidir. Teklif kabul edilecekse, ibra beyanının yalnızca bilinen ayıplarla sınırlı tutulup tutulmayacağı açıkça yazılmalıdır.
Bilgilendirme
Bu metin genel bir yöntem önerisi sunar; ürünün türü, taraf sıfatı ve sözleşme hükümleri sonucu değiştirebilir. Somut hesabı yapmadan önce hukuki görüş almanız yerinde olur.