Haksız fiil davalarında talebin haklılığı kadar, zararın ölçülebilir biçimde ortaya konulabilmesi belirleyicidir. Fiilin gerçekleştiği herkesçe kabul edilse dahi, zararın miktarı belgelenmediğinde talep kısmen karşılıksız kalır. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK ekseninde bu rehber, ihbar aşamasından zarar hesabına uzanan delil sırasını anlatıyor.
Fiil, Zarar, İlliyet: Üçünü Ayrı Ayrı Belgeleyin
Dosyanın omurgası üç ayrı ispat kaleminden oluşur ve bunlar birbirinin yerine geçmez. Fiilin gerçekleştiği; bir zararın doğduğu; zararın o fiilden kaynaklandığı ayrı ayrı gösterilmelidir. Uygulamada en sık atlanan halka üçüncüsüdür. Özellikle araya başka bir sebebin girdiği olaylarda, nedensellik bağını kuracak teknik rapor ya da uzman görüşü baştan planlanmalıdır.
İhbarın İşlevi
İhbar ya da ihtar, temerrüdün başlangıcını belirleyerek faiz talebinin hangi tarihten itibaren işleyeceğini etkiler. Ayrıca karşı tarafa zararı giderme fırsatı tanındığını gösterir; bu, yargılama giderlerinin paylaşımı bakımından da anlam taşır. İhtar metninde zararın miktarı henüz kesinleşmemişse, tutarın belirlendiğinde bildirileceği ifadesiyle hakkın saklı tutulması yerinde olur. Tebliğ evrakı mutlaka saklanmalıdır.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
- Fiili zarar: onarım faturaları, yenileme bedelleri, satın alma belgeleri
- Yoksun kalınan kâr: sipariş kayıtları, iptal edilen sözleşmeler, önceki dönem cirolarıyla karşılaştırma
- Tedavi ve bakım giderleri: sağlık kuruluşu belgeleri ve reçeteler
- Kazanç kaybı: bordro, rapor süresi ve işveren yazısı
- Manevi zarara ilişkin olguların somut anlatımı ve varsa tanık listesi
Zamanaşımı Hesabının İki Ayağı
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiilin gerçekleşmesinden itibaren işleyen uzun süreden oluşur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışmalıdır; bu yüzden zararın fark edildiği ilk belge, dosyanın en değerli evrakıdır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza hukukundaki daha uzun süre uygulanabileceğinden bu ihtimal ayrıca değerlendirilmelidir.
Belirsiz Alacak Tercihi
Zarar miktarı başlangıçta tam olarak hesaplanamıyorsa, talebin nasıl kurulduğu ileride talebin artırılabilmesini etkiler. Yanlış kurulan bir talep, sonradan ortaya çıkan zarar kalemleri bakımından kapıyı kapatabilir. Bu tercih, dava açılmadan önce yapılması gereken teknik bir karardır.
Sulh Teklifini Değerlendirirken
Karşı tarafın ya da sigortacının yaptığı ödeme teklifi kabul edilirken imzalanan ibra metninin kapsamı dikkatle okunmalıdır. Tüm haklardan feragat içeren geniş bir metin, sonradan ortaya çıkan sağlık sorunları veya gizli zararlar bakımından talep hakkını ortadan kaldırabilir. Teklif, yargılamanın öngörülen süresi ve tahsil kabiliyetiyle birlikte tartılmalıdır.
Bu içerik genel bir yol haritasıdır; olayın niteliği hesap yöntemini değiştirebilir. İbra veya sulh metni imzalamadan önce hukuki görüş alınması özellikle önemlidir.