Bir zarar hem taraflar arasındaki sözleşmenin ihlalinden hem de haksız fiil niteliğindeki bir davranıştan doğduğunda, uyuşmazlığın hangi temele oturtulacağı ispat düzenini baştan belirler. Sözleşmenin lafzı, tarafların gerçek ve ortak iradesini yansıtmıyorsa, sözleşme yorumu tartışması ile haksız fiil iddiası iç içe geçer. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde delil kurgusunun nasıl kurulacağını ve tazminat talebini sulhle mi yoksa dava yoluyla mı takip etmenin daha tutarlı olduğunu ele alır.
Hangi Temel Seçilirse Ne İspatlanır?
Sözleşmeye dayanan talepte borcun varlığı ve ifa edilmediği; haksız fiile dayanan talepte ise fiil, kusur, zarar ve illiyet bağı ortaya konur. Aynı olayda iki temelin de bulunması, kusurun ispatı bakımından davacıya nefes alanı verir; buna karşılık zararın kapsamı ve talep kalemleri farklı kurgulanır. Bu nedenle dilekçenin hukuki nitelendirmesi yapılmadan önce elde hangi belgenin bulunduğu sayılmalıdır.
Sözleşme Yorumunda Dışa Yansıyan İradeyi Belgelemek
Yorum tartışmasında en güçlü dayanak, sözleşme metninin kendisi değil, kurulma aşamasındaki yazışmalardır. Teklif ve karşı teklif e-postaları, revizyon geçmişi taşıyan taslaklar, ödeme dekontlarının açıklama satırları, teslim tutanakları ve fiili uygulama alışkanlığı, tarafların bir hükmü nasıl anladığını gösterir. Bu belgeler tarih sırasına dizilip her birine hangi maddeyi aydınlattığı not düşülmelidir.
Zararın Somutlaştırılması
- Fiili zarar: onarım faturası, ikame hizmet bedeli, değer kaybı raporu.
- Yoksun kalınan kâr: iptal edilen siparişler, önceki dönem cirosuyla karşılaştırma.
- Manevi zarar iddiası varsa, olayın kişilik hakkına yansıyan somut sonuçları.
- Zararı azaltma külfeti kapsamında yapılan girişimlerin kaydı.
Sulh Görüşmesini Delil Kaybına Dönüştürmemek
Uzlaşma arayışı çoğu zaman doğru bir tercihtir; ancak görüşme sırasında yapılan kısmi ödemeler, gecikme faizinden feragat açıklamaları veya "iyi niyet" ödemeleri, ileride borcun kabulü ya da alacaktan vazgeçme şeklinde okunabilir. Görüşme yazışmalarının kapsamı ve bağlayıcılığı baştan yazılı olarak sınırlandırılmalı; anlaşma sağlanırsa ibra metni hangi kalemleri kapsadığını tereddütsüz göstermelidir.
Karar Anını Ölçülebilir Kılmak
- İki temelin de ispat gücü ayrı ayrı puanlanır: belge var mı, tanık var mı, teknik rapor gerekir mi?
- Zamanaşımı riskinin hangi temelde daha erken doğduğu kontrol edilir.
- Karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve teminat imkânı değerlendirilir.
- Sulh teklifi, dava halinde beklenen tahsil süresi ve yargılama gideriyle karşılaştırılır.
- Teklif reddedilirse dilekçenin hazır olması için delil dosyası önceden tamamlanır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her sözleşmenin metni ve olayın gelişimi sonucu değiştirebilir. Talebinizi bir temele bağlamadan önce belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.