Alacak uyuşmazlıklarında arabuluculuk masasına oturmadan önce yanıtlanması gereken ilk soru şudur: elimdeki alacak hâlâ dava edilebilir durumda mı? Zamanaşımı, çoğu dosyada içerik tartışmasından önce sonucu belirleyen teknik bir eşiktir. Bu yazı, zamanaşımı ile arabuluculuk sürecinin kesiştiği noktaları ele alıyor.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
TBK sistematiğinde zamanaşımı bir def'idir; borçlu tarafından ileri sürülmedikçe hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmez. HMK bakımından ise bu savunmanın hangi aşamada ileri sürüldüğü belirleyicidir. Geç ileri sürülen bir def'i, karşı tarafın muvafakati bulunmadığı sürece dinlenmeyebilir. Tüketici işlemlerinde TKHK kapsamındaki özel düzenlemeler de ayrıca değerlendirilmelidir.
Arabuluculuk Başvurusu Süreyi Nasıl Etkiler
Arabuluculuğa başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı işlemez. Bu koruma, sürecin ne zaman başladığının ve ne zaman bittiğinin belgeyle gösterilmesine bağlıdır. Uygulamada en çok kayıp, başvuru tarihinin kayıt altına alınmaması ve son tutanağın taraflara ulaşmaması nedeniyle yaşanır.
- Başvuru tarihini gösteren sistem kaydı
- Toplantıya davet yazışmaları
- Son tutanağın tarihi ve içeriği
- Taraf ve temsilci sıfatlarının tutanakta doğru yazılması
Son Tutanak Sadece Bir Formalite Değildir
Son tutanak, sürecin anlaşma ile mi yoksa anlaşmama ile mi bittiğini gösterir ve dava şartı bulunan uyuşmazlıklarda dosyaya sunulması gerekir. Tutanakta anlaşmanın kapsamı dar yazıldığında, kapsam dışında kalan kalemler için yeniden süreç işletilmesi gündeme gelir. Bu nedenle metin imzalanmadan önce hangi taleplerin kapsam içinde olduğu satır satır okunmalıdır.
Anlaşma Belgesi mi Dava mı: Kararı Etkileyen Ölçütler
Zamanaşımı savunmasının güçlü olduğu bir dosyada karşı tarafın masaya oturması beklenmez; bu tabloda anlaşma arayışını uzatmak yalnızca zaman kaybettirir. Buna karşılık alacak belgeli, süre yönünden sorunsuz ve muhatabın ödeme kabiliyeti bulunuyorsa, icra edilebilirlik kazandırılmış bir anlaşma belgesi dava yoluna göre çok daha hızlı sonuç verir. Karar verirken şu üç başlık birlikte tartılmalıdır: sürenin durumu, delilin gücü, karşı tarafın ödeme gücü.
Basit Bir Zaman Çizelgesi Kontrolü
- Alacağın muaccel olduğu tarih belirlenir.
- Süreyi kesen veya durduran işlemler tarihleriyle listelenir.
- Arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihleri çizelgeye eklenir.
- Kalan süre hesaplanır ve dava için son gün ayrı bir hatırlatma olarak işaretlenir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; sürelerin başlangıcı ve niteliği sözleşme tipine göre değişebilir. Zamanaşımı tartışması bulunan bir alacakta hesabı bir hukukçuya doğrulatmanız, geri dönüşü olmayan bir kaybı önleyebilir.