Sözleşme uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, tarafların gerçekten ne yapıp yapmadığından çok, sözleşme metninin ne anlama geldiği üzerinde döner. Aynı madde bir tarafça kesin bir yükümlülük, diğer tarafça iyi niyet beyanı olarak okunur. Bu rehber, sözleşme ihlali iddiasının yorum tartışması üzerinden nasıl kurulacağını ve süreç boyunca hangi adımların atlanmaması gerektiğini konu alıyor.
Yorumun Başladığı Yer: Tarafların Gerçek İradesi
Sözleşme yorumlanırken kullanılan sözcüklerin sözlük anlamıyla yetinilmez; tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır. Bu iradeyi gösteren en güçlü kaynaklar, sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve şartname metinleri, ödeme ve teslim uygulamaları ile tarafların sözleşme süresince fiilen nasıl davrandığıdır. Uzun süre itirazsız uygulanan bir yöntem, metnin nasıl anlaşıldığını gösteren güçlü bir gösterge haline gelir.
Belirsiz Hükümlerde Kimin Aleyhine Yorum
Hükmü kaleme alan taraf açısından belirsizlik bir avantaj değildir; anlaşılmaz veya çok anlamlı hükümler kural olarak metni düzenleyen aleyhine yorumlanır. Genel işlem koşulu niteliğindeki, karşı tarafla ayrıca müzakere edilmeden sözleşmeye konulan hükümler bakımından denetim daha sıkıdır. Tüketici işlemlerinde ise haksız şart denetimi ayrıca gündeme gelir. Bu nedenle iddia kurulurken, tartışmalı hükmün kim tarafından hazırlandığı ve müzakere edilip edilmediği mutlaka ortaya konmalıdır.
İhlal İddiasını Kurma Sırası
- Sözleşmenin tüm ekleri ve değişiklik protokolleri bir araya getirilir.
- Tartışmalı hüküm, karşılıklı yorumlarla birlikte tabloya yazılır.
- Edimin muaccel olduğu an ve ifa yeri belirlenir.
- Temerrüt için gerekiyorsa ihtar keşide edilir ve tebliği belgelenir.
- Aynen ifa, dönme, tazminat ve cezai şart talepleri arasında seçim yapılır.
Arabuluculuk Aşaması ve Karar Anı
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu aşama bir formalite gibi görülmemelidir; taraflar arasındaki yorum farkı ilk kez burada açıkça masaya yatırılır. Anlaşma sağlanacaksa, metnin hangi dönemi ve hangi kalemleri kapattığı, devam eden sözleşme ilişkisinin akıbeti ve karşılıklı ibra kapsamı net yazılmalıdır. Geniş yazılmış bir ibra ifadesi, henüz doğmamış talepleri de tasfiye edebileceğinden dikkatle okunmalıdır.
İspatı Zayıflatan Uygulamalar
- Sözleşme değişikliklerinin sadece sözlü olarak kararlaştırılması
- İhtarın içeriğinde verilen sürenin ve talebin belirsiz bırakılması
- Cezai şart ile tazminat taleplerinin ilişkisinin kurulmaması
- Yetki ve tahkim şartının dava açılmadan önce kontrol edilmemesi
Her sözleşme kendi bağlamı içinde okunur ve burada anlatılanlar genel bir yaklaşımı yansıtır. Tartışmalı hükmü ve yazışma geçmişinizi birlikte değerlendirecek bir hukuki görüş almadan talep kurmamanız önerilir.