Tazminat dosyalarında hesabın doğru yapılması tek başına yetmez; alacağın hangi tarihte doğduğu ve hangi tarihe kadar istenebileceği belirlenmeden yapılan her hesap, zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde kağıt üzerinde kalır. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde yürüyen bu tartışma, çoğu dosyada esas uyuşmazlıktan önce çözülmesi gereken bir ön eşiktir.
Başlangıç anını belirlemek
Zamanaşımı tartışmasının merkezinde tek bir soru vardır: süre ne zaman işlemeye başlamıştır. Sözleşmeye aykırılıkta ifa zamanı, haksız fiilde zararın ve failin öğrenildiği an, sürekli edimlerde ise her dönemin kendi tarihi öne çıkar. Bu ayrım yapılmadığında, aslında istenebilir durumdaki bir alacak kalemi de zamanaşımına uğramış gibi değerlendirilebilir. Bu nedenle hesap tablosunun ilk sütunu tutar değil, tarih olmalıdır.
Kesilme ve durma hallerini belgelemek
- Borçlunun borcu kabul eden yazışması veya kısmi ödemesi.
- Yapılan ödemelerin hangi kaleme mahsup edildiğini gösteren kayıtlar.
- Daha önce başlatılmış icra takibi ve tebliğ belgeleri.
- Taksitlendirme, yeniden yapılandırma veya vade uzatımına ilişkin belgeler.
- Taraflar arasında yürütülen görüşmelerin tarihli kaydı.
Hesabı kalem kalem kurmak
- Alacağı asıl alacak, faiz ve yan giderler olarak ayırın.
- Her kalem için ayrı bir doğum tarihi belirleyin ve tabloya yazın.
- Zamanaşımına uğradığı tartışmalı olan kalemleri ayrı gösterin; hepsini tek toplamda eritmeyin.
- Faiz başlangıcını temerrüde bağlayan belgeyi hesabın ekine koyun.
- Talep sonucunu, kalemler ayrı ayrı reddedilse bile kalanı ayakta kalacak biçimde kurun.
Sulh masasında zamanaşımının ağırlığı
Karşı taraf zamanaşımı def'ini ileri süreceğini bildiği bir dosyada, önerdiği rakam bu ihtimalin iskontosunu içerir. Alacaklı açısından doğru yaklaşım, öneriyi toplam talebe göre değil, zamanaşımı riski dışında kalan kalemlerin toplamına göre değerlendirmektir. Öneri, riskten arındırılmış tutarın altındaysa masada kalmanın anlamı azalır. Buna karşılık görüşme uzarken sürenin işlemeye devam ettiği ve bazı hallerde tartışmalı kalemlerin de riske girdiği unutulmamalıdır; bu yüzden görüşmeye bir bitiş tarihi konulmalıdır.
Genel uyarı
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir ve her ilişki tipi için aynı sonucu vermez. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ödeme geçmişi hesabı değiştirebilir. Talep göndermeden önce tarih tablonuzu bir hukukçuyla birlikte doğrulamanız yerinde olur.