Ayıp iddiası içeren ticari uyuşmazlıklarda taraflar çoğunlukla haklılıklarından emindir; asıl fark, ayıbın zamanında ve usulüne uygun bildirilmiş olmasıyla açılır. Arabuluculuk ise pek çok ticari uyuşmazlıkta dava açılmadan önce tamamlanması gereken bir aşamadır. Bu rehber, ayıp temelli talepleri arabuluculuk penceresinden ele alır.
İhbarın Zamanı: Dosyanın Kaderi
TBK sistematiğinde alıcının muayene ve ayıp ihbarı yükümlülüğü, açık ayıp ile gizli ayıp bakımından farklı işler. Teslimde fark edilebilecek bir eksiklik makul sürede bildirilmediğinde mal kabul edilmiş sayılabilir; sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise sürenin başlangıcı ayıbın öğrenildiği andır. Bu nedenle dosyanın ilk sayfası her zaman aynıdır: teslim tarihi, muayene tarihi, ihbar tarihi ve ihbarın hangi vasıtayla yapıldığı.
Arabuluculuğa Hazırlıksız Gitmenin Bedeli
Arabuluculuk çoğu zaman "formalite" sanılarak boş dosyayla gidilen bir toplantıya dönüşür. Oysa bu aşama, karşı tarafın savunma hattını ücretsiz biçimde görme imkânı sunar. Görüşmeye giderken hesap tablosunun, teknik raporun ve sözleşme hükümlerinin hazır olması hem müzakere gücünü artırır hem de anlaşmama hâlinde açılacak davanın iskeletini önceden kurmuş olur.
Talep Kalemlerini Ayrıştırmak
- Bedelden indirim mi, ayıpsız misliyle değişim mi, onarım mı yoksa sözleşmeden dönme mi talep edildiği net seçilir.
- Seçilen hakkın parasal karşılığı bağımsız bir hesapla desteklenir.
- Ayıp nedeniyle doğan dolaylı zararlar ayrı kalem olarak gösterilir.
- Faiz başlangıcı, ihtarname veya ihbar tarihiyle ilişkilendirilir.
- Kısmi anlaşmaya açık kalemler ile pazarlığa kapalı kalemler önceden ayrılır.
Anlaşmak mı, Dava Açmak mı
Bu tercih duygusal değil, ölçülebilir olmalıdır. Anlaşma lehine ağır basan durumlar: teknik ayıbın ispatının bilirkişi incelemesine bağlı ve tartışmalı olması, ticari ilişkinin sürdürülmek istenmesi, alacağın tahsil kabiliyetinin zayıflama riski taşıması. Dava lehine ağır basan durumlar: ayıbın açık ve belgeli olması, karşı tarafın gerçekçi bir teklif sunmaması, aynı satıcıyla tekrar eden ihtilafların bulunması. Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliği ve kapsamı da bu hesaba dahil edilmelidir; kapsam geniş yazılırsa bilinmeyen zararlardan da feragat edilmiş olabilir.
Tutanağın Yazımı Sonucu Belirler
Anlaşma sağlansa da sağlanmasa da tutanağın içeriği ileriye etki eder. Anlaşma hâlinde ödeme takvimi, gecikme sonuçları ve kalan hakların durumu açıkça yazılmalıdır. Anlaşmama hâlinde ise tutanağın taraf ve konu bakımından davayla uyumlu olması gerekir; eksik veya farklı yazılmış bir tutanak, açılan davanın usulden reddine yol açabilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır. Sözleşmenizdeki özel hükümler, ticari teamül ve teslim koşulları sonucu değiştirebileceğinden, önemli tutarlı ayıp dosyalarında müzakereye oturmadan önce hukuki görüş alınması yerinde olacaktır.