Tazminat talebinde çoğu dosya, zararın varlığında değil, zararın miktarının ve nedensellik bağının ispatında düğümlenir. TBK ve HMK çerçevesinde açılacak davada, talebin sözleşmeye mi yoksa haksız fiile mi dayandığı; tarafların tüketici sıfatı taşıması hâlinde TKHK hükümlerinin devreye girip girmediği, hem yetkili mahkemeyi hem de ispat düzenini değiştirir.
Dayanak Değişince Yetki Seçenekleri Genişler
Sözleşmeye dayanan taleplerde kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesine gidilir; sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de seçenek olarak gündeme gelebilir. Haksız fiile dayanan taleplerde ise seçenekler belirgin biçimde artar: fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer, sonuçların doğduğu yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri arasında tercih yapılabilir. Bu tercih yalnızca kolaylık meselesi değildir; delillerin ve tanıkların bulunduğu yerin seçilmesi yargılamayı hızlandırır.
İspat Yükü Nerede Ağırlaşır?
Sözleşmeye dayanan taleplerde borcun ifa edilmediğini ileri süren tarafın konumu ile haksız fiil iddiasında bulunan tarafın konumu farklıdır. Haksız fiilde kusur, zarar ve illiyet bağının birlikte gösterilmesi gerekir. Zararın miktarı tam olarak belirlenemiyorsa, hâkimin takdirine dayanak oluşturacak somut verilerin dosyaya konulması, yuvarlak bir talep tutarı yazmaktan daha etkilidir.
Delil Dosyasının Kurulma Sırası
- Zararı doğuran olay tarih ve saat sırasına göre yazılır.
- Sözleşme, sipariş, teslim ve kabul belgeleri ayrı klasörde toplanır.
- Fatura, onarım gideri ve kazanç kaybına ilişkin kayıtlar tutar bazında listelenir.
- Uzman incelemesi gerekiyorsa hangi hususlarda rapor isteneceği baştan belirlenir.
- Karşı tarafa çekilen ihtar ve verilen cevaplar zaman çizelgesine işlenir.
Sulh Teklifi Karşısında Değerlendirme
- Teklif edilen tutarın faiz ve yargılama giderlerini kapsayıp kapsamadığı
- Zararın henüz tamamlanmamış olması ihtimali ve gelecekteki kalemler
- İbra metninin yalnızca sayılan kalemlerle mi sınırlı tutulduğu
- Ödemenin peşin mi taksitli mi olduğu ve teminat bulunup bulunmadığı
- Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olarak yerine getirilip getirilmediği
Sulh yolu tercih edildiğinde, anlaşmanın kapsamı dar yazılmalı ve gelecekte ortaya çıkabilecek zarar kalemleri açıkça saklı tutulmalıdır. Aksi hâlde tek bir cümle, sonradan doğan taleplerin tamamını kapatabilir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Olayın türü, tarafların sıfatı ve zamanaşımı süresi sonucu etkileyebileceğinden, dava açılmadan önce dosyaya özgü hukuki inceleme yaptırmak gerekir.