Sözleşme ihlali iddialarının çoğu, tarafların ne yaptığı konusunda değil; sözleşmenin ne anlama geldiği konusunda ayrışır. Bu nedenle dosya kurulurken ilk iş, ihlalin ispatı değil, ihlal edildiği söylenen yükümlülüğün metinden nasıl çıkarıldığını göstermektir.
Önce Metin: Yorumun Sırası
TBK sistemi, sözleşmenin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını öngörür. Uygulamada izlenen sıra şudur:
- Sözleşmenin lafzı ve tanımlar bölümü incelenir.
- Sözleşmenin bütünü içinde ilgili hükmün işlevi belirlenir.
- Sözleşme öncesi yazışmalar ve teklif metinleri değerlendirilir.
- Tarafların sözleşmeyi uygulama biçimi, yani fiilî teamül gözetilir.
- Belirsizlik sürüyorsa dürüstlük kuralı çerçevesinde sonuca varılır.
Bu nedenle e-posta trafiği, teslim tutanakları ve fatura açıklamaları çoğu zaman sözleşme metninden daha belirleyici hâle gelir.
Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir?
Uyuşmazlık her iki taraf bakımından ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi, değilse asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Taraflardan biri tüketici konumundaysa TKHK kapsamındaki özel düzenlemeler devreye girer ve uyuşmazlık tüketici mercileri önünde çözülür. Görev yanlış belirlendiğinde dosya baştan kurulmak zorunda kalır.
Yetki Sözleşmesinin Geçerlilik Sınırı
Genel kural, davanın davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılmasıdır; sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi de yetkilidir. Taraflar yetki sözleşmesiyle belirli bir mahkemeyi yetkili kılabilir; ancak HMK bu imkânı tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından tanır. Tüketici sıfatı taşıyan tarafın aleyhine kurulan yetki şartları geçerli kabul edilmez. Bu ayrım, dava açılmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Dava Şartı Arabuluculuk Filtresi
Konusu para alacağı veya tazminat olan ticari uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Arabuluculuk sürecinde sunulan belgeler ve hazırlanan hesap tabloları, anlaşma sağlanmasa dahi ileride açılacak davanın iskeletini oluşturur; bu nedenle görüşmeye hazırlıksız gidilmemelidir.
Sulh Protokolü mü, Hüküm mü?
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi icra edilebilirlik bakımından güçlü bir sonuç doğurur ve ticari ilişkinin sürdürülmesine imkân tanır. Buna karşılık karşı taraf ödeme kabiliyeti tartışmalıysa veya sözleşmenin yorumu ileride tekrar tekrar sorun çıkaracaksa, mahkeme kararı kalıcı bir tespit sağlar. Tercih yapılırken alacağın büyüklüğü, ilişkinin devam edip etmeyeceği, teminat durumu ve yargılama süresi birlikte hesaplanmalıdır.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu tümüyle değiştirebilir. Sözleşme metninizle birlikte hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.