Teslim edilen edimin sözleşmeye uygun olmadığı iddiası, çoğu zaman metnin nasıl okunacağı tartışmasına dönüşür. Aynı cümleden iki taraf farklı sonuç çıkardığında, uyuşmazlığın hangi mahkemede görüleceği de sözleşmenin niteliğine bağlı olarak değişir. Bu yüzden yorum tartışması ile merci tartışması birlikte ele alınmalıdır.
Sözleşmenin Niteliği Görevi Belirler
Aynı ayıp iddiası, tarafların sıfatına göre farklı mahkemelerin önüne gider. İlişki tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK uygulanır ve tüketici hakem heyeti ile tüketici mahkemesi ayrımı devreye girer. İki tacir arasındaki ilişkide ise TTK anlamında ticari dava söz konusudur ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Bunların dışında kalan ilişkilerde genel hükümler ve asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir. Sözleşmeye verilen başlık değil, tarafların sıfatı ve işin niteliği belirleyicidir.
Yorumda Metnin Ötesine Bakmak
TBK, sözleşmelerin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını öngörür; kullanılan yanlış ifadeler bu iradeyi değiştirmez. Uygulamada gerçek iradeyi ortaya koyan başlıca kaynaklar şunlardır:
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve numune yazışmaları
- Tarafların sözleşmeyi uygulama biçimi ve önceki teslimlerdeki tutumu
- Ödeme planındaki değişikliklerin gerekçeleri
- Ayıp bildiriminden sonra karşı tarafın verdiği yazılı cevaplar
Bu belgeler, tek başına metne dayanan savunmayı çoğu zaman aşan bir tablo ortaya çıkarır. Genel işlem koşulu niteliğindeki, tek taraflı hazırlanmış ve ayrıca müzakere edilmemiş hükümlerin denetime tabi olduğu da ayrıca değerlendirilmelidir.
Yetki Sözleşmesi Ne Zaman İşe Yarar
Sözleşmeye konulan yetki kaydı her ilişkide geçerli değildir. HMK, yetki sözleşmesi yapabilme imkânını tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından tanır; bu sıfatı taşımayan taraflarla yapılan sözleşmelerdeki yetki kayıtları sonuç doğurmaz. Ayrıca kesin yetki kuralının bulunduğu hallerde taraf iradesiyle başka bir yer belirlenemez. Dava açmadan önce bu kaydın gerçekten uygulanabilir olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Sulh Görüşmesinde Yorum Farkını Kullanmak
Ticari nitelikteki para alacağı ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu aşama, yorum farkının maliyetini her iki tarafa da gösterdiği için gerçek bir çözüm alanı yaratır. Görüşmeye giderken ayıbın giderilmesi için gereken teknik maliyetin bağımsız bir hesapla ortaya konması, karşı tarafın teklifini ölçmeyi mümkün kılar. Anlaşma sağlanırsa kapsamın, gelecekte ortaya çıkabilecek gizli ayıpları da kapatıp kapatmadığı açıkça yazılmalıdır.
Kısa Not
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme metinleri ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, adım atmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.