Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda dosyanın kaderi, çoğu zaman rakamların doğruluğundan önce usulün doğruluğuna bağlıdır. Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki bir alacak için doğrudan dava açılması ya da yetkisiz mahkemeye başvurulması, esasa girilmeden zaman kaybı doğurur. Bu nedenle tazminat hesabına geçmeden önce iki soru yanıtlanmalıdır: dava şartı var mı, hangi mahkeme?
Önce Dava Şartı: Arabuluculuk Kapsam Kontrolü
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde, uyuşmazlığın ticari nitelikte olması halinde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Uyuşmazlık tüketici işleminden doğuyorsa 6502 sayılı Kanun kapsamındaki ayrı düzen devreye girer. Buradaki nitelendirme hatası pahalıya mal olur: son tutanak dosyaya konulmadan açılan dava usulden reddedilir. Sözleşmenin tarafları, faaliyet konusu ve işlemin niteliği bu ayrımı belirler.
Yetkili Mahkeme Seçeneğini Sözleşme Belirler
Genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesini gösterir; sözleşmeden doğan davalarda ise sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerli bir yetki sözleşmesi varsa, dilekçe buna göre kurulmalıdır. Sözleşme metnindeki yetki, tahkim ve uygulanacak hukuk maddeleri dava açılmadan önce mutlaka okunmalıdır; tahkim şartı bulunan bir sözleşmede mahkemeye başvurmak, karşı tarafın ilk itirazıyla dosyayı sonlandırabilir.
Tazminat Kalemlerini Ayrıştırmadan Hesap Yapmayın
Talep tek bir toplam rakam olarak yazıldığında, ispat da tek bir bütün hâline gelir ve bir kalemdeki eksiklik tümünü zayıflatır. Kalemler ayrıştırıldığında ise her biri kendi delil setiyle ayakta durur:
- Müspet zarar: sözleşme gereği gibi ifa edilseydi elde edilecek durum ile mevcut durum arasındaki fark.
- Menfi zarar: sözleşmenin geçerli olduğuna güvenilerek yapılan giderler.
- Gecikme faizi: temerrüdün doğduğu an ve dayanağı ayrıca gösterilmelidir.
- Cezai şart: sözleşmede kararlaştırılmışsa, tenkis ihtimali de hesaba katılmalıdır.
Uzlaşmayı Reddetmeden Önce Hesabı Bitirin
Arabuluculuk oturumuna hesap tamamlanmadan gidilmesi, hem gereğinden düşük bir teklifin kabulüne hem de gerçekçi bir teklifin gereksiz yere reddine yol açar. Oturum öncesinde tahsil edilebilirlik değerlendirmesi yapılmalı; karşı tarafın malvarlığı görünümü, yargılama süresi ve bilirkişi incelemesi ihtimali dikkate alınmalıdır. Anlaşma sağlanırsa tutanağın icra edilebilirliği ve hangi taleplerin kapsandığı açıkça yazılmalıdır; "tüm taleplerden feragat" ifadesinin sonradan gündeme gelecek kalemleri de kapsayacağı unutulmamalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme sunar. Sözleşme tipi, tarafların sıfatı ve ihlalin biçimi hem usulü hem hesabı değiştirir; dilekçe hazırlamadan önce sözleşmenin tamamının hukuki incelemeden geçirilmesi yerinde olur.