Karşı tarafın sözleşmeye aykırı davrandığı fark edildiğinde verilen ilk karar, uyuşmazlığın seyrini büyük ölçüde belirler: ilişki ihbar ve ihtarla kurtarılmaya mı çalışılacak, yoksa doğrudan yargı yoluna mı gidilecek? TBK'nın borca aykırılık ve temerrüt hükümleri bu iki yolu birbirine bağlar; ihbar aşamasında yazılan her cümle, sonradan HMK çerçevesinde açılacak davanın ispat zeminini de kurar.
İhbar Neyi Sağlar, Neyi Sağlamaz
İhbar tek başına bir talep değildir; aykırılığın hangi tarihte ve hangi edim bakımından doğduğunu kayda geçirir. Uygulamadaki işlevi üç başlıkta toplanır: borçluyu temerrüde düşürmek, seçimlik hakların kullanılacağı anı belirlemek ve karşı tarafın savunmasını erken görünür kılmak. Buna karşılık ihbar, süresi çoktan geçmiş bir hakkı diriltmez.
Uzlaşma mı Dava mı Kararı Öncesi Kontrol Listesi
- Aykırılığın türü belirlendi mi: hiç ifa etmeme, kötü ifa, yoksa gecikme?
- Sözleşmede cezai şart, fesih bildirimi usulü veya tahkim kaydı var mı?
- Karşı tarafın ödeme gücü ve verdiği teminatlar ölçüldü mü?
- Ticari defterler, teslim belgeleri ve yazışmalar tek dosyada toplandı mı?
- İlişkinin devamı, tahsil edilecek tutardan daha değerli mi?
İhbar Metnini Zayıflatan Kusurlar
- Hangi edimin ihlal edildiğinin somutlaştırılmaması.
- Ödeme veya düzeltme için makul bir süre tanınmaması.
- Fesih iradesiyle ifa talebinin aynı metinde karıştırılması.
- Tebligat adresinin sözleşmedeki adresle uyumsuz olması.
- Sözleşmede öngörülen bildirim biçiminin göz ardı edilmesi.
Uzlaşma Görüşmesi Dosyayı Nasıl Etkiler
Uzlaşma arayışı, borcun kabulü izlenimi doğuracak ifadeler içerdiğinde karşı tarafın lehine delil üretebilir. Bu nedenle görüşme yazışmalarında talep tutarının indirilmesi ile hakkın varlığından vazgeçilmesi ayrı ayrı ifade edilmelidir. Anlaşma sağlanırsa metinde hangi taleplerin kapsandığı, kalan alacakların saklı tutulup tutulmadığı ve ifa takvimi açıkça yazılmalıdır; aksi halde aynı ilişkiden ikinci bir uyuşmazlık doğar.
Dava Yoluna Geçilecekse
Dava kararı verildiğinde ihbar dosyası dilekçenin iskeletine dönüşür. Tarih sırasına dizilmiş bildirimler, karşı tarafın cevapları ve ifa edilmeyen kalemler tabloya çevrildiğinde talep sonucu ölçülebilir hale gelir. İlişki TKHK kapsamındaki bir tüketici işlemi ise, genel sözleşme hükümlerine geçmeden önce tüketiciye özgü başvuru yolunun işletilmesi gerekir.
Bu değerlendirmeler genel çerçeve niteliğindedir. Sözleşmenin metni, tarafların ticari sıfatı ve olayın zamanlaması sonucu değiştirebileceğinden, karar verilmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından bütün olarak incelenmesi yerinde olur.