Haksız fiile dayanan tazminat taleplerinde davanın kaderini belirleyen şey, zararın büyüklüğünden çok zarar ile fiil arasındaki bağın gösterilebilmesidir. Uygulamada talepler çoğunlukla fiilin varlığı tartışmalı olduğu için değil, zararın miktarı ölçülebilir biçimde ortaya konulamadığı için kısmen reddedilir. Aşağıdaki kontrol listesi, TBK, HMK ve TKHK ekseninde delil kurgusunu güçlendirmeyi hedefliyor.
Dört unsurun ayrı ayrı belgelenmesi
Sorumluluğun doğması için hukuka aykırı bir fiil, zarar, illiyet bağı ve kural olarak kusur aranır. Dosya hazırlanırken bu dört unsurun her biri için ayrı bir delil kümesi oluşturulması, dilekçenin iç tutarlılığını da güçlendirir. Özellikle illiyet bağı, çoğu dosyada varsayıldığı için ayrıca ispatlanmaz; oysa araya giren başka bir sebep ileri sürüldüğünde bu bağın kopmadığını göstermek davacıya düşer.
Zarar kalemlerinin ayrıştırılması
- Fiili zarar: yapılan harcamalar, onarım bedelleri, faturalandırılmış giderler
- Yoksun kalınan kâr: gelir kaybının belgeye dayalı hesabı
- Bedensel zarar hâlinde tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı
- Manevi zarar: olayın ağırlığı ve etkisini gösteren somut olgular
- Zararın azaltılması için alınan önlemler ve bunların maliyeti
Zamanaşımının erken hesaplanması
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayan nispeten kısa bir süreye ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayan daha uzun bir azami süreye tabidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanabileceği de gözden kaçırılmamalıdır. Bu nedenle dosyanın en başında öğrenme tarihinin neye dayandırıldığı yazılı olarak tespit edilmelidir.
Delilin toplanma sırası
- Olay anına ilişkin kayıtlar: tutanak, kamera görüntüsü, fotoğraf, yazışma
- Kayıpların kalıcı hâle gelmesinden önce tespit talebi değerlendirilmesi
- Karşı tarafa yöneltilen ihtar ve buna verilen cevabın dosyaya eklenmesi
- Uzman incelemesi gerekiyorsa raporun dava açılmadan önce alınması
- Talebin belirlenebilir olup olmadığına göre dava türünün seçilmesi
Sulh mü, dava mı
Karşı tarafın ödeme iradesi varsa, sulh yoluyla çözüm hem zaman hem yargılama gideri açısından avantaj sağlar. Ancak sulh metninin, ileride ortaya çıkabilecek zararları da kapsayacak biçimde geniş bir ibra içermesi, özellikle bedensel zararlarda ciddi risk yaratır. Tedavi süreci devam ederken imzalanan ibra beyanları sonradan tartışma konusu olur. Ticari uyuşmazlık niteliğindeki alacaklarda ise dava açılmadan önce arabuluculuk aşamasının dava şartı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Not
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Olayın niteliğine göre sorumluluk türü, zamanaşımı ve ispat yükü değişebilir. Talep hazırlanmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.