Sözleşmeye aykırılıktan veya haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde davanın kaderini çoğu zaman sorumluluğun varlığı değil, hesabın kuruluşu belirler. Zararın gerçekleştiği tartışmasız olduğu hâllerde bile, kalemlerin yanlış adlandırılması ya da mükerrer talep edilmesi hesabın tümüne olan güveni zedeler. Bu rehber, TBK çerçevesinde talebi rakamsallaştırırken ortaya çıkan riskleri ele alır.
Zarar Kalemlerini Doğru Adlandırın
Fiili zarar ile yoksun kalınan kâr birbirinden ayrı gösterilmelidir. Sözleşmeye aykırılık hâlinde ayrıca olumlu zarar ile olumsuz zarar ayrımı gündeme gelir: sözleşmenin ifa edilmiş olsaydı bulunulacak durum ile hiç kurulmamış olsaydı bulunulacak durum farklı hesap sonuçları verir. Dönme ve fesih tercihinin hangi zarar türünü talep edilebilir kıldığı, dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir; sonradan yapılan tür değişikliği hem inandırıcılığı hem takvimi zorlar.
Her Kalemi Bir Belgeye Bağlayın
- Yapılan giderler: fatura, dekont, sözleşme ve ödeme kayıtlarıyla
- Kazanç kaybı: geçmiş dönem verileri, ticari defterler, sipariş ve teklif kayıtlarıyla
- Onarım ve yeniden yapım maliyeti: bağımsız keşif veya teklif belgeleriyle
- Bedelde uğranan azalma: karşılaştırmalı değer tespitiyle
- Manevi tazminat: rakama değil, olayın ağırlığına ilişkin somut anlatıma dayandırılarak
İndirim Sebeplerini Kendiniz Hesaba Katın
Zarar görenin kendi kusuru, zararın artmasına yol açan davranışlar ve zararı azaltma külfetine uyulmaması hesapta indirim sebebidir. Karşı tarafın bu başlıkları gündeme getireceği kesin olduğuna göre, talep en baştan bu ihtimaller tartılarak kurulduğunda daha az aşınır. Aynı şekilde, sigortadan veya üçüncü kişiden alınan ödemelerin denkleştirilmesi gözden kaçırılmamalıdır.
Faiz ve Belirsiz Alacak Tercihi
Faizin türü, oranı ve başlangıç anı ayrı ayrı talep edilmelidir; temerrüt anının doğru belirlenmesi çoğu zaman tutarın kendisi kadar değerlidir. Zararın miktarı dava açılırken tam olarak bilinemiyorsa, HMK kapsamındaki belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih dikkatle yapılmalıdır. Bu tercih yalnızca harç meselesi değildir; zamanaşımının kesilmesi ve ıslah imkânı bakımından da farklı sonuçlar doğurur.
Tüketici İşlemi Varsa Rejim Değişir
Uyuşmazlığın tarafı tüketici ise TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve görevli merci ile başvuru sırası değişir. Genel hükümlere göre kurgulanmış bir talep, tüketici işlemi niteliğindeki bir ilişkide usul yönünden zaman kaybettirir.
Sulh Teklifini Değerlendirme Ölçütü
Sulh, tahsil süresi ile yargılama maliyetinin karşılaştırılmasıyla değerlendirilir. Hesabınız güçlü belgelere dayanıyor ve karşı taraf ödeme gücüne sahipse, yargılamayı sürdürmek makul olabilir. Buna karşılık zararın miktarı tartışmalı, bilirkişi incelemesine bağlı ve sonucu öngörülemez ise; gerçekçi bir sulh, yıllar sonra elde edilecek nominal bir alacaktan daha değerlidir. Sulh metninde hangi kalemlerin kapsandığı ve saklı tutulan talepler açıkça yazılmalıdır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşme metniniz ve zararın oluş biçimi sonucu değiştirir. Hesabın kurulmasından önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.