Sözleşme uyuşmazlıklarında kaybedilen dosyaların önemli bir kısmı esastan değil, zamanaşımı definden kaybedilir. TBK ve HMK çerçevesinde alacağın varlığı ispatlansa bile, karşı taraf zamanaşımını ileri sürdüğünde mahkeme talebi reddedebilir. Tüketici işlemlerinde ise TKHK kaynaklı özel kurallar devreye girdiğinden, süre hesabı tek bir formüle indirgenemez.
Zamanaşımının İşlemeye Başladığı An
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Uygulamadaki kritik ayrım şudur: muacceliyet için ihbar veya ihtar gerekiyorsa, süre sözleşmenin kurulduğu tarihten değil, muacceliyeti doğuran andan itibaren hesaplanır. Taksitli edimlerde her taksit için ayrı süre işler; bu ayrım gözden kaçtığında alacağın bir kısmı zamanaşımına uğrarken diğer kısmı canlı kalır ve tek bir toplu talep kurulması dosyayı zayıflatır.
İhbar ve İhtarın Hukuki İşlevi
İhbar üç ayrı işlevi aynı anda görebilir: karşı tarafı temerrüde düşürür, muacceliyeti doğurur ve ayıp bildirimi gibi külfetleri yerine getirir. Bu nedenle tek bir metinde toplanan genel nitelikli bir yazı çoğu zaman yetersiz kalır. İhbar metninde talebin konusu, dayanağı, verilen süre ve süre sonunda başvurulacak yol açıkça yer almalıdır.
Tebligat Gecikmesi Zamanaşımını Durdurur mu
Burası en çok hata yapılan noktadır. İhtarname çekilmesi tek başına zamanaşımını kesmez; zamanaşımını kesen sebepler kanunda sayılmıştır ve dava açılması ile takip başlatılması bunların başında gelir. Buna karşılık ihtarın ulaşma anı, temerrüt faizinin başlangıcı ve verilen sürenin sonu bakımından belirleyicidir. Tebligat gecikirse:
- Temerrüt tarihi ileriye kayar, faiz alacağı azalır
- Sözleşmeden dönme için verilen süre geç dolar, fesih beyanı erken sayılabilir
- Zamanaşımının dolmasına yaklaşan dosyada dava açma penceresi daralır
Kanıtlanabilir İhbar Kurgusu
İhbarın içeriği kadar ispatı da önemlidir. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname içeriği ve tarihi birlikte belgeler; kayıtlı elektronik posta yazışmaları da içerik bütünlüğünü gösterir. Adi e-posta veya mesajlaşma uygulaması kayıtları ise tek başına kaldığında tartışmaya açıktır. Uygulamada işe yarayan sıralama şudur: ihbar metni hazırlanır, muhatabın güncel adres ve tebligat adresi doğrulanır, gönderi belgesi ve tebliğ şerhi dosya klasörüne tarihiyle kaydedilir.
Zamanaşımı Yaklaşırken Alınacak Önlemler
Süre sonuna az kalmışsa öncelik yazışmaya değil, süreyi kesen bir işleme verilmelidir. Miktar tartışmalıysa belirsiz alacak veya kısmi talep seçenekleri değerlendirilir; karşı tarafın borcu ikrar eden yazılı beyanları ise ayrıca arşivlenir, çünkü ikrar süre bakımından sonuç doğurabilir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır. Sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı süreleri değiştirebileceğinden, somut alacağınız için ayrı bir hukuki inceleme yapılması gerekir.