Bir sözleşmenin ihlal edildiğini düşünmek ile bunu hukuken ispatlayabilmek arasında ciddi bir mesafe vardır. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde sözleşmeye aykırılık iddiasının nasıl delillendirileceğini ve sürecin en kırılgan halkası olan ihtar tebligatının zamanlamasını konu alır.
Önce İhlalin Türü Adlandırılır
TBK borca aykırılığı tek bir kalıpta düzenlemez. Hiç ifa etmeme, geç ifa yani temerrüt, gereği gibi ifa etmeme ve yan yükümlülüklerin ihlali birbirinden farklı sonuçlar doğurur. Talebin aynen ifa mı, sözleşmeden dönme mi, yoksa tazminat mı olacağı bu adlandırmaya bağlıdır. Yanlış adlandırılan bir ihlal, delilleri güçlü olan dosyada bile talep sonucunu zayıflatır.
İhtarın Tebliğ Tarihi Dosyanın Omurgasıdır
Karşı tarafı temerrüde düşürmek çoğu halde ihtar gerektirir. Temerrüt faizi, süre verme ve dönme hakkı gibi sonuçlar ihtarın gönderildiği ana değil, muhataba ulaştığı ana bağlanır. Bu nedenle tebliğ mazbatasındaki tarih ile tebliğ şerhinin hangi usulle düşüldüğü ayrı ayrı okunmalıdır. Adres kayıt sistemindeki adrese yapılan tebligatlarda muhatabın adreste bulunmaması halinde izlenen usul, tarihin beklenenden farklı doğmasına yol açabilir. Mazbata okunmadan hiçbir süre hesabı kesinleştirilmemelidir.
Delil Dosyasını Kurma Sırası
- Sözleşme metni ve varsa ekleri, imza tarihleri ile birlikte
- Sipariş, teslim, kabul ve iade belgeleri
- Ödeme izleri: banka dekontu, mutabakat yazışmaları, cari hesap ekstresi
- Elektronik yazışmalar; e-postalarda gönderen ve tarih bilgisi görünecek şekilde
- İhtarname ve tebliğ mazbatası aslı
HMK, belirli bir parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatını kural haline getirir ve bu sınır her yıl güncellenir. Bu nedenle sözlü anlaşmaya dayanan iddialarda tanık dinletilebilmesi için yazılı delil başlangıcı niteliğindeki belgelerin önceden ayrıştırılması gerekir.
Tebligat Geciktiğinde Kaybı Sınırlamak
Tebligatın muhataba geç ulaşması ya da usulsüz yapılması, karşı tarafın temerrüde düşmediği savunmasını gündeme getirir. Böyle bir ihtimalde ihtarın yenilenmesi, elektronik ortamdan da bildirim yapılması ve muhatabın güncel adresinin kayıtlardan doğrulanması gecikmenin etkisini azaltır. Usulsüz tebligatta muhatabın beyan ettiği öğrenme tarihinin esas alınacağı kuralı, karşı taraf lehine de işleyebileceği için savunma tarafında da hesaba katılmalıdır.
Dava Öncesi Son Kontrol
- Talep kalemleri rakam ve dayanağı ile ayrı ayrı yazıldı mı?
- Faiz başlangıç tarihi tebliğ tarihiyle uyumlu mu?
- Zamanaşımı defi ihtimaline karşı süre hesabı yapıldı mı?
- Karşı tarafın olası savunmalarına cevap verecek belge dosyada mı?
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; her sözleşmenin metni ve tarafların yazışma geçmişi sonucu değiştirebilir. Kendi dosyanız için belgeleri bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.