Zamanaşımı, alacağın varlığını ortadan kaldırmaz; onu dava yoluyla elde edilebilir olmaktan çıkarır. Bu ayrım, TBK ve HMK uygulamasında hem alacaklı hem borçlu açısından stratejiyi belirler. Tüketici işlemlerine ilişkin TKHK hükümleriyle kesişen sözleşmelerde ise sürenin başlangıcı ve süresi farklılaşabildiği için, ilişkinin niteliğini doğru belirlemek ilk adımdır.
Süre hangi tarihte işlemeye başlar
Kural olarak zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Taksitli ödemelerde her taksit için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilirken, belirsiz süreli ilişkilerde muacceliyet ihtarın tebliğine bağlanabilir. Genel zamanaşımı süresi on yıl olmakla birlikte, kira bedelleri, ücret alacakları ve vekâlet ilişkisinden doğan bazı alacaklar gibi belirli kalemler için beş yıllık süre öngörülmüştür. Haksız fiile dayanan taleplerde ise başlangıç, zararın ve failin öğrenilmesi anıdır.
Kesilme ve durma arasındaki fark
Zamanaşımının kesilmesi süreyi sıfırlar ve yeniden işletir; durması ise yalnızca işlemeyi askıya alır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, faiz ödemesi veya alacaklının dava ya da icra takibi başlatması kesme sebeplerindendir. Uygulamada en sık yapılan hata, borçluyla yapılan yazışmalarda kullanılan ifadelerin farkında olmadan ikrar sayılacak nitelikte olmasıdır. Aynı şekilde alacaklı açısından, takip yapıldıktan sonra dosyanın işlemsiz bırakılması yeni sürenin kaçırılmasına yol açar.
Savunmayı kurarken izlenecek sıra
- Sözleşmenin türü belirlenerek uygulanacak sürenin hangi kategoriye girdiği tespit edilir.
- Muacceliyet tarihi, ihtarname ve fatura tarihleriyle karşılaştırılır.
- Ara ödemeler, mutabakat yazıları ve mail trafiği kesme ihtimali yönünden taranır.
- Zamanaşımı def i, ilk itirazlarla birlikte usulüne uygun ve süresinde ileri sürülür.
- Def i kabul edilmezse esasa ilişkin savunmanın da hazır tutulduğu iki katmanlı bir plan kurulur.
Alacaklı tarafında koruyucu kayıt düzeni
- İhtarnamelerin noter kanalıyla gönderilerek tebliğ tarihinin belgelenmesi
- Cari hesap mutabakatlarının imzalı biçimde dönemsel olarak alınması
- Kısmi ödemelerin hangi borca mahsup edildiğinin yazılı gösterilmesi
- Takip dosyalarının işlemsiz kalmaması için takvim kurulması
- Teminat ve rehin kayıtlarının süre içinde yenilenmesi
Değerlendirme
Zamanaşımı tartışmalarında sonucu belirleyen şey genellikle hukuki argümanın parlaklığı değil, tarihleri gösteren belgelerin eksiksizliğidir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenizin türü ve yazışma geçmişiniz uygulanacak süreyi değiştirebileceğinden, def i ileri sürmeden veya dava açmadan önce hukuki değerlendirme almanız uygun olur.