Ticari veya adi bir alacak uyuşmazlığında zamanaşımı, çoğu zaman esasa hiç girilmeden dosyayı bitiren savunmadır. Ancak zamanaşımının işlemeye ne zaman başladığı, sözleşmenin nasıl yorumlandığına bağlıdır; ihtarın muhataba geç ulaşması ise kesme etkisinin doğduğu anı tartışmalı hale getirir. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK ekseninde sözleşme yorumu ile zamanaşımı hesabının nasıl birlikte kurulacağını ele alır.
Önce Sözleşmenin Tipini Belirleyin
Zamanaşımı süresi, alacağın hangi sözleşme ilişkisinden doğduğuna göre değişir. Satım, eser, vekalet, kira ve hizmet ilişkileri farklı sürelere tabidir; dönemsel edimler için ayrı bir rejim söz konusudur. Sözleşmenin başlığı belirleyici değildir, tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır. Bu nedenle metnin başlığı "danışmanlık" olsa dahi, edimin niteliği eser sözleşmesine yakınsa süre hesabı ona göre yapılır.
Başlangıç Anını Yazılı Olarak Sabitleyin
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Muacceliyet, sözleşmede vade kararlaştırılmışsa vade tarihine, kararlaştırılmamışsa çoğu halde ihtar ile belirlenir. Şu ayrımların dosyada net olması gerekir:
- Edimin ifa edildiği tarih ile faturanın düzenlendiği tarih ayrı ayrı gösterilir.
- Vade içeren bir yazışma varsa, o yazışmanın karşı tarafa ulaştığı tarih belgelenir.
- Kısmi ödemeler, borcun ikrarı sayılabileceğinden ödeme tarihleriyle birlikte listelenir.
- Cari hesap ilişkisi varsa, hesabın kesildiği tarih esas alınacağından mutabakat belgesi saklanır.
Tebligat Gecikmesi Kesme Etkisini Nasıl Etkiler
Zamanaşımını kesen sebeplerden ihtar ve dava açılması, farklı anlarda sonuç doğurur. Noter ihtarında gönderim tarihi ile tebliğ tarihi arasındaki fark, sürenin son günlerine denk gelen dosyalarda belirleyici olur. Adres eksikliği nedeniyle iade edilen bir ihtarın kesme etkisi tartışmalıdır. Bu riski azaltmak için ihtar, sürenin son gününe bırakılmamalı; muhatabın ticaret sicilindeki adresi ile KEP adresi birlikte kullanılmalı ve tebliğ evrakının bir örneği dosyada saklanmalıdır. Alacağın icra takibine konulması halinde de takip talebinin tarihi ile ödeme emrinin tebliğ tarihi ayrı ayrı kaydedilmelidir.
Savunma Olarak İleri Sürme Zorunluluğu
Zamanaşımı kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir ve bunun için usul kuralları çerçevesinde belirlenen aşama kaçırılmamalıdır. Cevap dilekçesinde ileri sürülmeyen bir zamanaşımı def'i, sonradan gündeme getirildiğinde karşı tarafın muvafakatine bağlı hale gelir. Bu nedenle cevap süresi, tebligatın alındığı gün itibarıyla takvime işlenmelidir.
Yorum Kuralları ile Süreyi Birlikte Okumak
Sözleşmede belirsiz bir hüküm varsa, düzenleyen aleyhine yorum ilkesi ve dürüstlük kuralı devreye girer. Tüketici işlemlerinde haksız şart denetimi ayrıca uygulanır. Zamanaşımı süresini sözleşmeyle kısaltmaya yönelik hükümlerin geçerliliği sınırlıdır; böyle bir hükümle karşılaşıldığında geçerlilik denetimi savunmanın ilk halkası olmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin metni, taraf sıfatları ve yazışma geçmişi süre hesabını doğrudan değiştirdiğinden, somut alacağınız için hukuki değerlendirme alınması gerekir.