Sözleşmeye aykırılık iddiasında dosyayı kazandıran şey, ihlalin anlatımı değil tazminat hesabının belgeye oturmasıdır. Bu rehber, TBK'nın borca aykırılık ve temerrüt hükümleri, HMK'nın dava türlerine ilişkin düzenlemeleri ve tüketici işlemleri bakımından TKHK ekseninde sözleşme ihlali dosyasının nasıl kurulacağını, ihtar ve tebligat tarihinin hesaba etkisini ele alıyor.
İhlalin Türü Tazminatın Türünü Belirler
Aynı sözleşmede aykırılık farklı biçimlerde ortaya çıkar ve her biri farklı talep doğurur. Borç hiç ifa edilmemişse aynen ifa veya ifa yerine tazminat gündeme gelir. Geç ifa hâlinde gecikmeden doğan zarar tartışılır. Ayıplı veya eksik ifada bedelden indirim, onarım ya da sözleşmeden dönme seçenekleri arasında tercih yapılır. Dilekçe yazılmadan önce hangi aykırılık türünde olduğunuzun netleşmesi gerekir; aksi hâlde talep ile gerekçe birbirini tutmaz.
Zarar Kalemlerinin Belgeye Bağlanması
Tazminat hesabı, kalem kalem gösterilmedikçe soyut kalır. Uygulamada dosyaya konması gereken başlıklar şunlardır:
- Ödenen bedel ve ödeme belgeleri; banka kayıtları, fatura ve makbuzlar
- İhlal nedeniyle yapılan zorunlu giderler, ikame tedarik veya onarım maliyetleri
- Kaçırılan somut kazanç varsa bunu gösteren sözleşme, sipariş veya yazışma
- Cezai şart veya götürü tazminat kararlaştırılmışsa ilgili sözleşme hükmü
- Karşı tarafın savunmasını zayıflatan yazışma zinciri, tarih sırasıyla
İhtar, Temerrüt ve Tebligat Tarihinin Etkisi
Sözleşme dosyalarında tebligat gecikmesi yalnızca usul sorunu değil, doğrudan hesap sorunudur. Temerrüdün doğduğu an faiz başlangıcını, dönme veya fesih beyanının ulaştığı an ise sözleşmenin akıbetini belirler. İhtarın karşı tarafa ulaştığını gösteren belge dosyada yoksa, beyana bağlanan bütün sonuçlar tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle ihtarın gönderim ve teslim kayıtları, zarar tablosunun eki gibi saklanmalıdır.
Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı, Tam Dava mı?
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak hesaplanabiliyorsa tam dava kurulur. Miktarın karşı tarafın elindeki kayıtlara veya teknik incelemeye bağlı olduğu durumlarda dava türünün seçimi ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Bu tercih hem harç hem zamanaşımı hem de faiz başlangıcı bakımından sonuç doğurduğundan, dilekçe hazırlanmadan önce karara bağlanmalıdır. Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı varsa, dava yolu seçilmeden önce bu kayıt incelenmelidir.
Kısa Hatırlatma
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmaması ve varsa özel hüküm sonucu esaslı biçimde değiştirir; hesaplama ve dava türü kararı için sözleşme metniyle birlikte değerlendirme yapılması gerekir.