Tazminat dosyalarında sonucu belirleyen ilk soru, talebin sözleşmeye mi yoksa haksız fiile mi dayandığıdır. Bu ayrım yalnızca teorik değildir; zamanaşımı süresini, faizin başlangıcını ve ihbarın gerekli olup olmadığını doğrudan değiştirir. Usul planı bu nedenle hukuki nitelendirmeyle başlamalıdır.
Sözleşmesel Sorumluluk ile Haksız Fiil Ayrımı
Haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve failini öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, o süre uygulanır. Sözleşmeden doğan alacaklarda ise TBK aksine hüküm bulunmadıkça on yıllık genel süreyi öngörür. Aynı olay her iki temele de dayanabildiğinden, dilekçede talebin dayanağı kademeli olarak kurulmalıdır.
İhbar ve Temerrüdün İşlevi
Sözleşmeye dayalı taleplerde borçlunun temerrüde düşürülmesi için kural olarak ihtar gerekir; ifa günü belirlenmişse ya da taraflar bu yönde anlaşmışsa ihtar aranmaz. İhtarın önemi faizin başlangıç tarihini belirlemesindedir: ihtarın tebliğ edilmediği hâllerde faiz genellikle dava tarihinden itibaren işletilir ve alacaklı aradaki dönemi kaybeder. Ayıplı ifa hâllerinde ise ayıbın süresinde bildirilmesi ayrıca gerekir; tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer.
- İhtarnamenin tebliğ şerhini dosyaya koymadan faiz talebinizi kesinleştirmeyin.
- Zararın doğduğu tarih ile öğrenildiği tarihi ayrı ayrı belgeleyin.
- Sözleşmedeki cezai şart ve sorumsuzluk kayıtlarını dava öncesinde inceleyin.
Talebin Türünü Doğru Seçmek
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa HMK kapsamında belirsiz alacak davası gündeme gelir; miktar belirlenebilir durumdayken bu yola gidilmesi ise usulden sorun yaratır. Kısmi dava tercih edildiğinde, saklı tutulan kısım bakımından zamanaşımının işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır. Maddi ve manevi tazminat kalemleri ayrı ayrı gösterilmeli, maddi zarar için hesap yöntemi dilekçede açıklanmalıdır.
Delil ve Bilirkişi Planı
Zararın ispatı, tazminat davalarının en zayıf halkasıdır. Fatura, keşif tespiti, uzman raporu ve karşılaştırmalı fiyat verileri dava açılmadan derlenmelidir. Kusur oranı tartışmalıysa, olayın oluş biçimine ilişkin tutanaklar ve tanık beyanları bilirkişi incelemesinden önce dosyaya girmelidir. Karşı tarafın müterafik kusur savunmasına karşı hazırlık yapılması da planın parçasıdır.
Değerlendirme
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşme metni ve olayın gelişimi nitelendirmeyi değiştirebileceğinden, zamanaşımı hesabını bir hukukçuyla teyit etmeniz önerilir.