Zamanaşımı tartışması, borçlar hukukunda çoğu zaman alacağın varlığından önce çözülmesi gereken bir eşiktir. Ancak sürenin ne zaman başladığı sanıldığı kadar açık değildir: TBK'da alacağın muaccel olduğu an esas alınırken, muacceliyetin hangi tarihte doğduğu doğrudan sözleşme yorumu ile belirlenir. Vade, taksit, ihbar şartı, teslim veya iş bitimi kaydı gibi hükümlerin okunuş biçimi, sürenin başlangıcını aylarca kaydırabilir.
Başlangıç Anını Metin Belirler
Sözleşmede tek bir vade varsa hesap kolaydır. Buna karşılık dönemsel edimler, ek protokoller, cari hesap ilişkisi veya işin teslimine bağlı ödeme kayıtları söz konusuysa, her kalem için ayrı bir başlangıç anı çıkabilir. Tüketici işlemine dönüşen sözleşmelerde TKHK'nın koruyucu hükümleri de devreye girdiğinden, aynı metin farklı bir çerçevede değerlendirilebilir. Bu nedenle savunma kurulmadan önce sözleşmenin ödeme akışı bir tabloya dökülmelidir.
İhtar, Tebligat ve Sürenin Kesilmesi
Zamanaşımını kesen ya da durduran olguların çoğu belgeye bağlıdır: borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava veya takip açılması. Uygulamadaki asıl sorun, gönderildiği söylenen ihtarın karşı tarafa ne zaman ulaştığının kanıtlanamamasıdır. İhtarname yanlış adrese çıkarılmış, iade dönmüş veya tebliğ tarihi çok geç gerçekleşmişse, alacaklı sürenin kesildiğini varsayarken süre işlemeye devam etmiş olabilir. Tebligat evrakının aslı, mazbatadaki şerh ve gönderim kaydı bu yüzden dosyanın en kritik ekleridir.
Cevap Dilekçesi Öncesi Sıra
- Sözleşme, ekleri ve tüm yazışmalar tarih sırasına dizilir.
- Her alacak kalemi için muacceliyet tarihi ayrı ayrı belirlenir.
- Kesme ve durma iddiaları, dayandıkları belgeyle eşleştirilir.
- Zamanaşımı def'i, HMK'nın öngördüğü aşamada ve açık bir biçimde ileri sürülür; sonraya bırakılmaz.
- Def'i kabul edilmezse esasa ilişkin savunmanın da hazır olması için ikinci katman yazılır.
Sık Görülen Hatalar
- Bütün alacak kalemleri için tek bir başlangıç tarihi varsayılması
- İhtarnamenin gönderim tarihi ile tebliğ tarihinin aynı sayılması
- Yazışmalardaki nezaket ifadelerinin farkında olmadan borç ikrarına dönüşmesi
- Def'inin usulüne uygun zamanda ileri sürülmemesi nedeniyle incelenememesi
Değerlendirme
Zamanaşımı, doğru kurulduğunda uyuşmazlığı esasa girmeden bitiren; yanlış kurulduğunda ise savunmanın tamamını zayıflatan bir araçtır. Sözleşmenizin ödeme kurgusu karmaşıksa, süre hesabını ve tebligat kayıtlarını dava açılmadan önce bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.