Ticari ve tüketici ilişkilerinden doğan alacaklarda dava şartı arabuluculuk uygulaması, süreç yönetimini iki katmanlı hâle getirmiştir. TBK'nın zamanaşımı hükümleri, HMK usul kuralları ve TKHK kapsamındaki özel düzenlemeler bir arada değerlendirilmediğinde, arabuluculuk için harcanan haftalar zamanaşımı savunmasına zemin hazırlayabilir.
Zamanaşımını Başlatan An Nedir?
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Bu tespit göründüğü kadar kolay değildir: taksitli ödemelerde her taksit için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilir; cari hesap ilişkisinde hesabın kesilmesi, eser sözleşmelerinde teslim ve ayıp bildirimi belirleyicidir. Sözleşmede vade kararlaştırılmamışsa ihtarın çekildiği tarih öne çıkar. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına "muacceliyet tarihi" ve dayanağı yazılmalıdır.
Zamanaşımını Kesen ve Durduran Olguları Ayırmak
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya teminat vermesi
- Alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya iflasta alacağını bildirmesi
- Arabuluculuğa başvurulması hâlinde sürecin zamanaşımına etkisi
- Kesilme hâlinde sürenin yeniden başlaması ile durma hâlinde kaldığı yerden devam etmesi arasındaki fark
Arabuluculuk Aşamasını Takvime Yerleştirmek
Dava şartı arabuluculuğun uygulandığı uyuşmazlıklarda, arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Ancak arabuluculuk süreci de belirli bir süre alır ve bu süre, zamanaşımının son günlerine yaklaşılmışsa kritik hâle gelir. Pratik yaklaşım şudur:
- Zamanaşımının son günü hesaplanır ve tabloya yazılır.
- Arabuluculuk için gereken tahmini süre bu tarihten geriye doğru düşülür.
- Başvuru, son güne yaslanmadan yapılır.
- Son tutanağın düzenlenme tarihi ve tarafa teslim tarihi kaydedilir.
- Anlaşamama hâlinde dava dilekçesinin hazır olması için içerik önceden yazılır.
Anlaşma Tutanağının İçeriği Sonraki Süreci Belirler
Arabuluculukta varılan anlaşmanın kapsamı dar yazıldığında, kapsam dışı kalan kalemler için ayrı bir uyuşmazlık doğar; çok geniş yazıldığında ise henüz doğmamış haklardan feragat edilmiş sayılma riski ortaya çıkar. Tutanakta ödeme tarihleri, gecikme hâlinde uygulanacak sonuç ve karşılıklı ibra kapsamı açık biçimde belirtilmelidir. İcra edilebilirlik bakımından tutanağın niteliği de göz ardı edilmemelidir.
Tebligat Gecikmesinin Zamanaşımına Etkisi
İhtarnamenin karşı tarafa geç ulaşması, sadece bir gecikme değil aynı zamanda muacceliyet tarihinin tartışmalı hâle gelmesi demektir. Bu nedenle ihtar gönderilirken güncel adres araştırması yapılmalı, tebliğ mazbatası dosyaya eklenmeli ve ihtar metninde ödeme için verilen sürenin başlangıcı açıkça yazılmalıdır.
Zamanaşımı hesabı, sözleşmenin türüne ve alacağın niteliğine göre önemli ölçüde değişir. Bu yazıdaki çerçeve yalnızca yöntem sunar; kendi alacağınız bakımından süreyi ve arabuluculuk zorunluluğunu bir hukukçuyla teyit etmeniz gerekir.