Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, tarafların aynı metinden farklı sonuçlar çıkarmasından doğar. TBK, sözleşmenin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin araştırılmasını esas alır; bu da metnin lafzı kadar, sözleşme öncesi ve sonrası davranışların da delil değeri taşıdığı anlamına gelir. Ayıp iddiası gündeme geldiğinde tartışma iki katmana ayrılır: edimin sözleşmeye uygun olup olmadığı ve uygunsuzluğun usulünce bildirilip bildirilmediği.
Metin ile fiili uygulama çeliştiğinde
Taraflar sözleşmede yazandan farklı bir uygulamayı uzun süre sürdürmüşse, bu fiili durum yorumda dikkate alınabilir. Bu nedenle teslim tutanakları, kabul yazıları, ödeme vadelerindeki fiili esneklikler ve tekrar eden yazışmalar dosyada tarih sırasıyla toplanmalıdır. Sözleşmede yer alan genel işlem koşulları varsa, bunların karşı tarafa açıklanıp açıklanmadığı ayrı bir tartışma başlığıdır.
Ayıp ihbarının biçimi ve zamanı
Açık ayıplarda gözden geçirme ve bildirim, gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkmasından sonraki bildirim beklenir. İhbarın yapıldığını ispat yükü kural olarak ihbarı yapan taraftadır; bu yüzden telefon görüşmesiyle yetinilmemelidir. İhbar metninde ayıbın nerede ve nasıl ortaya çıktığı somut biçimde tarif edilmeli, seçimlik haklardan hangisinin kullanıldığı belirtilmelidir.
Yazışmaların yorumda kullanılması
- Sözleşme öncesi teklif ve şartname metinleri, tarafların beklentisini gösterir.
- Ara dönemde gönderilen tutanak ve raporlar, edimin kabul edilip edilmediğini ortaya koyar.
- Ödemeye ilişkin açıklamalar, hangi kalemin hangi işe karşılık geldiğini belirginleştirir.
- HMK çerçevesinde delil başlangıcı sayılabilecek belgeler, tanık dinletme imkânını açabilir.
Ticari iş mi tüketici işlemi mi
İlişkinin tarafları tacir ise inceleme ve bildirim yükümlülükleri daha sıkı uygulanır; karşı taraf tüketici konumundaysa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve seçimlik hakların kullanımı farklı bir zemine oturur. Bu ayrımın baştan yapılmaması, hem talebin içeriğini hem başvurulacak mercii yanlış belirlemeye yol açar.
Bildirim geciktiğinde
İhbarın karşı tarafa geç ulaşması halinde, gönderim tarihi ile ulaşma tarihi arasındaki farkın belgelenmesi gerekir. Gönderiye ilişkin takip kaydı ve karşı tarafın adres değişikliğini bildirmemiş olması, bu tartışmada belirleyici olabilir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenin türü ve metnindeki özel kayıtlar sonucu değiştirir. Somut uyuşmazlığınız için sözleşmeyi bir hukukçuya inceletmeniz önerilir.