Sözleşmeye aykırılık iddiasında haklı olmak ile tazminat alabilmek farklı şeylerdir. Aradaki fark, zararın rakamla gösterilebilmesinden ibarettir. TBK borca aykırılığın sonuçlarını ve tazmin yükümlülüğünü düzenler, HMK ispat kurallarını belirler, tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise TKHK ayrı bir koruma rejimi getirir. Bu rehber, tazminat hesabının hangi belgelere dayandırılacağını ve ihtar tebligatındaki gecikmenin talebi nasıl zayıflattığını ele alır.
Zararı Rakama Dönüştürmek
Tazminat talebi, birbirinden ayrı kalemlerin toplamıdır ve her kalem ayrı ayrı ispatlanır. Uygulamada en sık kullanılan kalemler şunlardır: yapılan ancak karşılığı alınamayan ödemeler, ifa yerine başkasından temin nedeniyle katlanılan fark bedeli, gecikme nedeniyle ortaya çıkan ek maliyetler ve sözleşme özel olarak öngörmüşse cezai şart. Bunların yanında yoksun kalınan kazanç ileri sürülecekse, bu kalemin varsayıma değil geçmiş dönem verilerine dayandırılması gerekir. Faturasız, kayıtsız ve tarihsiz kalemler hesaba girmez.
İhlalin Tarihini Sabitlemek Neden Belirleyicidir?
Tazminat hesabının başlangıç noktası, ihlalin gerçekleştiği tarihtir. Bu tarih belirsiz kaldığında hem faiz başlangıcı hem de zamanaşımı tartışması karşı tarafın lehine döner. Tarihi sabitleyen belgeler arasında teslim tutanakları, kabul yazışmaları, teslim edilmeyen edimi bildiren e-postalar ve iş programına ilişkin kayıtlar bulunur. Sözleşmede ifa takvimi varsa, gerçekleşen ile öngörülen arasındaki fark tablo hâline getirilmelidir; bu tablo bilirkişi incelemesinde en çok kullanılan belgedir.
İhtar Tebligatı Geciktiğinde Ne Kaybedilir?
Birçok sözleşmede karşı tarafın temerrüde düşmesi bir bildirime bağlıdır. İhtarın muhataba ulaşmaması ya da geç ulaşması, temerrüdün başlangıcını erteler; bu da faizin işlemeye başladığı tarihi geriye çeker ve talep edilebilecek tutarı düşürür. Sıkça görülen hatalar şunlardır: ihtarın sözleşmede kararlaştırılan adres yerine başka bir adrese gönderilmesi, tebligat adresi değişikliğinin dikkate alınmaması, ticari muhataplara elektronik tebligat yolunun ihmal edilmesi ve ihtar metninde verilen sürenin belirsiz bırakılması. İhtar gönderilirken tebliğ belgesinin saklanması, sonradan yapılacak her hesabın dayanağıdır.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Sözleşme ve ekleri, imza tarihleriyle birlikte tek dosyada toplanır.
- İfa edilen ve edilmeyen edimler karşılaştırmalı tabloya dökülür.
- Her zarar kalemi için dayanak belge numaralandırılarak eşleştirilir.
- İhtar ve tebliğ belgeleri kronolojik sıraya konur.
- Talep, kalem kalem ve tutar belirtilerek yazılır; toplu ifadelerden kaçınılır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve varsa özel hükümler sonucu belirgin biçimde değiştirebileceğinden, talep ileri sürülmeden önce metnin hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.