Bir sözleşmenin ihlal edildiği durumlarda hakların korunması, çoğu zaman dava açmadan önce atılan adımlara bağlıdır. TBK sisteminde birçok talep, önceden yapılması gereken bir bildirime dayanır; bu bildirim yapılmadığında ya da geç yapıldığında talep hakkı zayıflar. Bu rehber, ihlal anından itibaren izlenmesi gereken sırayı ele alıyor.
İhlalin Türü Adımı Belirler
İlk ayrım, karşı tarafın hiç ifa etmemesi ile geç veya ayıplı ifa etmesi arasındadır. Gecikme hâlinde borçluyu temerrüde düşürmek için kural olarak ihtar gerekir; ifa tarihinin sözleşmede kesin biçimde belirlendiği hâllerde ise ihtara gerek kalmayabilir. Ayıplı ifada ise muayene ve bildirim yükümlülüğü öne çıkar ve bu bildirimin gecikmesi, ayıbın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir.
İhtarnamede Bulunması Gerekenler
- Sözleşmenin ve ihlal edilen edimin açık biçimde tanımlanması
- Talebin somut ve ölçülebilir yazılması, tutarın gösterilmesi
- İfa için verilen sürenin net bir tarihle belirtilmesi
- Süre sonunda kullanılacak seçimlik hakkın bildirilmesi
- Bildirim tarihini ispatlayan gönderim kaydının saklanması
İhtarnamenin en sık yapılan hatası, tehdit edici ama belirsiz bir metin kurulmasıdır. Hangi hakkın kullanılacağı belirtilmediğinde, sonraki aşamada seçimlik hakların kullanımı tartışmalı hâle gelir.
Tebligat Gecikmesi ve İhtarın Etkisiz Kalması
İhtarname yalnızca gönderildiğinde değil, muhataba ulaştığında hüküm doğurur. Ticaret sicilinde kayıtlı adresin güncel olmaması, adres değişikliğinin bildirilmemesi ya da tebliğ evrakındaki şerhlerin gözden kaçırılması, verilen sürenin hiç işlememesine yol açabilir. Bu nedenle gönderim yapılmadan önce güncel adres kaydı kontrol edilmeli, elektronik tebligat imkânı varsa tercih edilmeli ve tebliğ tarihi dosyada ayrıca not edilmelidir.
Karşı Tarafın İtirazı Karşısında Tutum
Gönderilen ihtara verilen cevap, çoğu zaman ileride karşı tarafın savunmasının çerçevesini gösterir. Cevapta ileri sürülen iddialar tek tek not edilmeli; kabul anlamına gelebilecek ifadeler ayrıca işaretlenmelidir. Sessiz kalmak da anlamlıdır: cevapsızlık, iddiaların yazılı olarak reddedilmediğini göstermek bakımından kullanılabilir. İcra takibi başlatılmışsa borca itirazın kaldırılması için izlenecek yol, elde bulunan belgenin niteliğine göre değişir.
Zamanaşımının Gözden Kaçmaması
Sözleşmeden doğan alacaklarda genel zamanaşımı süresi on yıl olmakla birlikte, kira bedeli ve benzeri dönemsel edimler ile bazı iş görme ilişkilerinde daha kısa süreler uygulanır. Alacağın hangi kategoride olduğu baştan belirlenmeli; süreyi kesen işlemler yapılmışsa bunların belgesi saklanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunmaktadır. Sözleşmenizin lafzı ve ticari teamüller sonucu değiştirebileceğinden, bildirim göndermeden önce metnin hukukçu gözüyle incelenmesi önerilir.