Sözleşme uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, tarafların aynı maddeden farklı anlam çıkarmasından doğar. Bu rehber, ihlal iddiasının sözleşme yorumu üzerinden nasıl kurulacağını, karşı tarafın itirazına hangi sırayla yanıt verileceğini ve ihtar ile bildirimlerin geç ulaşmasının alacağı nasıl zayıflattığını ele alır.
Önce Metin, Sonra Davranış
Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde sözleşme yorumunda çıkış noktası tarafların gerçek ve ortak iradesidir. Bu irade tespit edilirken yalnızca sözleşme metni değil, imza öncesi yazışmalar, teklif ve şartname, faturalandırma pratiği ve tarafların yıllarca sürdürdüğü uygulama da anlam taşır. Bu nedenle dosya kurulurken metin ile fiili uygulama iki ayrı sütunda karşılaştırılmalı, aralarındaki fark ihlal iddiasının dayanağı haline getirilmelidir.
İhlal İddiasının Aşamaları
- İhlal edildiği ileri sürülen edim, sözleşmedeki karşılığıyla birlikte tanımlanır.
- Edimin muaccel hale geldiği an ve buna bağlanan sonuçlar belirlenir.
- Karşı tarafa verilecek süre ve uyarı, sözleşmedeki usule uygun biçimde yapılır.
- Seçilecek hak (aynen ifa, dönme, tazminat) baştan netleştirilir.
- Zarar kalemleri belgeye bağlanır ve hesap yöntemi dilekçede açıklanır.
Karşı Tarafın İtirazına Cevap Kurgusu
Uygulamada en sık ileri sürülen itirazlar; edimin zaten ifa edildiği, sürenin uzatıldığı, karşı tarafın da temerrüde düştüğü ve sözleşmenin farklı yorumlanması gerektiği yönündedir. Bu itirazlara cevap verirken sıralama önemlidir: önce usule ilişkin savunmalar, ardından yorum tartışması, en son hesap kalemleri karşılanmalıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında iddia ve savunmanın genişletilmesi sınırlaması nedeniyle, ilk dilekçelerde ileri sürülmeyen bir dayanağın sonradan eklenmesi çoğu zaman mümkün olmaz.
Bildirimin Geç Ulaşması Alacağı Nasıl Zayıflatır
Sözleşmesel uyarı ve ihtarların ulaşma anı, temerrüdün başlangıcını ve faiz işleyişini doğrudan etkiler. Adresin sözleşmede yazılı olandan farklı olması, tebliğ imkânsızlığı ya da elektronik bildirimin sözleşmede kararlaştırılmamış bir kanaldan yapılması, bildirimin sonuç doğurmamasına yol açabilir. Bu riski azaltmak için sözleşmede bildirim adresi ve kanalı açıkça kararlaştırılmalı, adres değişikliğinin bildirileceği bir madde eklenmeli, gönderilen her ihtarın tebliğ belgesi saklanmalıdır. Tüketici konumundaki taraf yönünden ise Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki koruyucu hükümler ayrıca gözetilir.
Uyuşmazlığı Dava Dışında Kapatmak
Ticari nitelikteki alacak uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür ve bu aşama yalnızca formalite değil, hesabın karşılıklı test edildiği bir aşamadır. Görüşmelere hazırlıksız girilmesi hem süre kaybı hem de sonraki yargılamada aleyhe kullanılabilecek beyanlar doğurur.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir ve sözleşme metninizin kendine özgü hükümleri sonucu değiştirebilir. Adım atmadan önce sözleşmenizi bir hukukçuya inceletmeniz uygun olur.