Aynı olay çoğu zaman hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil gibi görünür. Bir tadilat işinin bozuk çıkması, bir aracın teslim sonrası hasarlı anlaşılması ya da bir hizmetin taahhüt edilenden farklı verilmesi bunun tipik örnekleridir. TBK bakımından yapılacak nitelendirme; zamanaşımına, ispat yüküne ve talep edilebilecek kalemlere doğrudan etki eder.
Nitelendirme Neden Her Şeyi Değiştirir
Sözleşmeye dayanıldığında borcun ifa edilmediğini ileri süren taraf, sözleşmenin varlığını ve içeriğini ortaya koymakla yetinebilir; kusur değerlendirmesi farklı bir düzlemde yürür. Haksız fiile dayanıldığında ise fiil, zarar, illiyet bağı ve kusur ayrı ayrı ortaya konur. Aynı olayda her iki temele birlikte dayanmak mümkün olabilir; ancak dilekçede hangi vakıanın hangi temeli beslediği ayrıştırılmazsa, taleplerden biri dayanaksız kalır.
Sözleşme Yorumunda Kullanılabilecek Malzeme
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve fiyat listeleri
- Taraflar arasındaki yerleşik uygulama ve önceki işlemler
- Fatura, irsaliye, ödeme dekontu gibi ifa belgeleri
- Ekler, teknik şartnameler ve el yazısı düzeltmeler
- İfa sırasında tutulan tutanaklar ve teslim kayıtları
Metnin sözünden çok tarafların gerçek ve ortak iradesinin araştırılması esastır. Bu nedenle yoruma dayanan iddia, tek bir cümleye değil, sözleşmenin kuruluşundan ifasına uzanan bir belge zincirine bağlanmalıdır.
İhtar ve Tebligat Zincirinin Doğru Kurulması
Uyuşmazlığın çoğu, dava değil ihtarname aşamasında kaybedilir. İhtarnamenin muhataba ulaşmaması, eski adrese gönderilmesi ya da tüzel kişide yetkisiz kişiye tebliğ edilmesi hem temerrüdün doğduğu anı hem de sonraki taleplerin başlangıcını tartışmalı hâle getirir. Tebliğ evrakının aslı dosyada saklanmalı, gecikme hâlinde ikinci bir bildirim yapılarak zincir tamamlanmalıdır. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın koruyucu düzeninin devreye girip girmediği de bu aşamada belirlenmelidir.
İtiraz Aşamasında Sık Yapılan Hatalar
- Cevap dilekçesinde zamanaşımı def'inin hiç ileri sürülmemesi.
- HMK uyarınca somut delillerin dilekçe ekinde gösterilmemesi, sonradan sunmaya çalışılması.
- Bilirkişi raporuna karşı beyanın genel itirazlarla geçiştirilmesi, hangi hesap kaleminin neden hatalı olduğunun gösterilmemesi.
- Karşı tarafın kendi ihlalini karşılamak için ileri sürülebilecek savunmaların gündeme getirilmemesi.
Sözleşme metni aynı olsa bile tarafların geçmiş uygulaması sonucu değiştirebilir. Bu yazı yol gösterici bir çerçeve sunar; talebin hangi temele oturtulacağına karar vermeden önce belgelerin bütününü inceleyen bir hukukçudan görüş alınması önerilir.