Bir alacak veya tazminat dosyasında iki savunma, sonucu diğerlerinden daha keskin biçimde değiştirir: zamanaşımı def'i ve hesaplama itirazı. Birincisi başarılı olursa esasa hiç girilmeden talep reddedilebilir; ikincisi ise hükmedilecek tutarı köklü biçimde değiştirir. Türk Borçlar Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ekseninde bu rehber, iki savunmanın nasıl kurulacağını ve tebligat gecikmesinin sürelere etkisini anlatır.
Zamanaşımının Başlangıcı Sanıldığı Kadar Basit Değildir
Tartışma çoğunlukla sürenin uzunluğunda değil, ne zaman işlemeye başladığında düğümlenir. Sözleşmeden doğan alacakta muacceliyet anı, haksız fiilden doğan tazminatta ise zararın ve failin öğrenildiği an belirleyicidir. Zararın sonradan ortaya çıktığı hâllerde, örneğin gizli ayıp veya gelişerek büyüyen bir zararda, başlangıç anı ayrıca tartışılır. Bu nedenle savunma yazılırken önce bir tarih hattı kurulmalı; sözleşme, teslim, ihtar, ödeme, öğrenme ve dava tarihi aynı tabloda gösterilmelidir.
Kesilme ve Durma: Dosyanın Gizli Delilleri
- Borçlunun borcu ikrar eden bir yazışması ya da kısmi ödemesi, süreyi yeniden başlatabilir.
- Dava açılması, icra takibi ve alacaklının usulüne uygun başvurusu kesme sonucu doğurabilir.
- Taraflar arasındaki belirli ilişkiler süreyi durdurabilir; bu hâller kanunda sayılıdır.
Bu nedenle def'i ileri süren taraf yalnızca sürenin geçtiğini söylemekle yetinmemeli, kesilme iddiasına karşı da hazırlıklı olmalıdır. Karşı tarafta iseniz, banka dekontları ve mesajlaşma kayıtları içinde bir ikrar arayışı çoğu zaman en verimli delil çalışmasıdır.
Tazminat Hesabına İtirazın Tekniği
- Hesaba esas alınan kalemleri tek tek ayırın: asıl zarar, kâr kaybı, faiz, masraf.
- Faizin başlangıç tarihini ve türünü kontrol edin; tarih hatası tek başına ciddi fark üretir.
- Müterafik kusur, yani zarar görenin kendi davranışının zarara katkısı varsa bunu somut olaylarla gösterin.
- Zararın azaltılması yönünde makul adımların atılmadığı iddiasını belgeye bağlayın.
- Bilirkişi raporuna itirazı süresi içinde ve rapordaki sayfa/kalem numarasına atıfla yapın; genel itiraz dikkate alınmayabilir.
Tebligat Gecikmesi Nerede Zarar Verir?
Bu dosya tipinde gecikmenin iki ayrı etkisi vardır. Birincisi usulî etkidir: bilirkişi raporuna itiraz, ıslah ve kanun yolu süreleri tebliğe bağlı olduğundan, geç ulaşan bir tebligat savunmanın en güçlü kısmını kullanılamaz hâle getirir. İkincisi maddi etkidir: temerrüde düşürme amacıyla gönderilen ihtarın muhataba ulaşmaması, faizin işlemeye başlayacağı tarihi tartışmalı kılar. Bu yüzden ihtarın gönderim biçimi, alacağın hesabında sanıldığından daha belirleyicidir.
- İhtarları ispatlanabilir yoldan gönderin, tebliğ şerhini saklayın.
- Adres değişikliğini dosyaya bildirin; tüzel kişilerde elektronik tebligat kutusunun takibini bir kişiye bağlayın.
- Rapor tebliğ tarihini aldığınız gün, itiraz için son günü takvime yazın.
Bilgilendirme Notu
Süre başlangıcı ve hesaplama yöntemi, sözleşmenin türüne ve olayın gelişimine göre değişir. Buradaki anlatım genel çerçeve sunar; kendi belgeleriniz üzerinden yapılacak bir inceleme olmadan zamanaşımı sonucunu kesinleştirmemenizi, hukuki görüş almanızı öneririz.