Ayıplı ifa iddiasının hukuki kaderi, çoğu kez ayıbın niteliğinden önce doğru mahkemenin seçilmesine bağlıdır. TBK, TKHK ve HMK aynı olguya farklı süreler ve farklı yargı yolları bağlar; yanlış merci seçimi ise tebligatın geciktiği dosyalarda telafisi güç bir zaman kaybına dönüşür. Bu rehber, ayıp uyuşmazlığında mahkeme ve yetki analizini, delilin zamanında sabitlenmesi sorunuyla birlikte ele alır.
Önce Sözleşmenin Tipini Belirleyin
Görev, tarafların sıfatına göre ayrışır. Satın alan tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık TKHK rejimine, iki tacir arasındaki ticari iş niteliğindeki alımsa TTK ve TBK rejimine tabidir. Aynı ürün, alıcının sıfatı değiştiği için farklı mahkemede, farklı ihbar külfetiyle görülür. Dosyayı açmadan önce şu üç veriyi netleştirin: tarafların sıfatı, işin ticari nitelik taşıyıp taşımadığı ve sözleşmenin kurulduğu yer.
Ayıp İhbarı: Delilin Doğduğu An
Ayıplı ifada ispat yükünün ağırlığı, çoğu zaman ihbarın yapıldığının gösterilmesindedir. Bu nedenle:
- İhbar, sonradan tarihi tartışılamayacak bir kanalla yapılmalıdır; sözlü bildirim ispat açısından zayıf kalır.
- Ayıbın açık mı yoksa gizli mi olduğu, ihbar süresinin başlangıç anını değiştirir.
- Malın teslim tarihi ile ayıbın fark edildiği tarih ayrı ayrı belgelenmelidir.
Tebligat Gecikmesi Neden Ayıp Dosyasında Daha Ağır Sonuç Doğurur?
Ayıp uyuşmazlığında delil çoğunlukla fiziki bir nesnedir ve zamanla değişir. İhtarname veya dava dilekçesinin karşı tarafa geç ulaşması, malın onarıma gönderilmesi, kullanılmaya devam edilmesi ya da tamamen elden çıkması sonucunu doğurabilir. Bu durumda bilirkişi, ayıbın teslim anında mevcut olup olmadığını değerlendiremez hâle gelir. Tebligat gecikmesi burada yalnızca süreyi değil, ispat imkânını tüketir.
Delil Tespiti: Davadan Önce Atılacak Adım
- Malın mevcut durumunu, dava açılmadan önce delil tespiti yoluyla kayda alın.
- Tespit talebini yetkili mahkemeye yöneltin; yanlış mercideki talep, tespit sırasında geçen süreyi boşa çıkarabilir.
- Fatura, teslim tutanağı, servis kayıtları ve yazışmaları tek bir kronolojik dizinde toplayın.
- Onarım denemelerinin her birini ayrı tarih ve içerikle not edin; tekrarlanan arıza başlı başına bir argümandır.
Yanlış Mercie Başvurulduysa
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosyanın yeni mahkemeye gönderilmesi için kanuni süre içinde talepte bulunmak gerekir; bu talep unutulursa dava açılmamış sayılabilir ve bu arada zamanaşımı işlemeye devam eder. Kararın tebliğ tarihini, dosyanın kapanış tarihini ve gönderme talebinin son gününü aynı takvimde tutmak bu riski büyük ölçüde kapatır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme metnindeki özel hükümler, garanti taahhütleri ve satıcının ticari sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyada bir hukukçuyla değerlendirme yapılması önerilir.