Bir sözleşmenin gereği gibi ifa edilmediği iddiasında iki ayrı tartışma iç içe geçer: edimin ayıplı olup olmadığı ve tarafların sözleşme metnine yüklediği anlam. İkinci tartışma çoğu zaman birincisinin kaderini belirler.
Görev ve Yetkinin Tespiti
Sözleşmeden doğan alacak ve tazminat talepleri kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür; her iki taraf da tacir ise ve uyuşmazlık ticari işletmeyi ilgilendiriyorsa asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından HMK, davalının yerleşim yeri mahkemesi yanında sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesini de yetkili kılar. Tacirler arasında yazılı yetki sözleşmesi yapılabilmesi, sözleşme metnindeki yetki kaydının dikkatle okunmasını gerektirir. Ticari uyuşmazlıklarda belirli alacak talepleri bakımından arabuluculuk dava şartı olduğundan, bu basamağın atlanmaması gerekir.
Bildirim Külfeti: Sessiz Kalmanın Bedeli
TBK, alıcıya teslim edilen şeyi gözden geçirme ve ayıbı uygun süre içinde satıcıya bildirme külfeti yükler. Ticari satımda bu külfet daha da katıdır; TTK, açık ayıplarda ve muayene ile ortaya çıkarılabilecek ayıplarda kısa bildirim süreleri öngörür. Bildirimin yapılmaması, edimin kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Gizli ayıplarda ise sayaç, ayıbın ortaya çıktığı anda işlemeye başlar. Ayıptan doğan taleplerde zamanaşımı, satıcının ağır kusuru bulunmadıkça sınırlı bir süreyle bağlıdır; bu nedenle bildirim tarihleri dosyanın en kritik verisidir.
Sözleşme Nasıl Yorumlanır
- Yorumda esas olan, tarafların kullandığı sözcükler değil gerçek ve ortak iradeleridir.
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve teknik şartnameler iradenin tespitinde kullanılır.
- Tarafların sözleşmeyi yıllarca nasıl uyguladığı, metindeki belirsizliği gidermede güçlü bir göstergedir.
- Metni kaleme alan tarafın aleyhine yorum ilkesi, özellikle genel işlem koşullarında gündeme gelir.
- Muvazaa iddiası varsa, görünürdeki işlem ile gizli işlem ayrı ayrı ortaya konulmalıdır.
Uygulamada Yol Haritası
- Sözleşme, ekleri ve tüm değişiklik protokolleri tek dosyada birleştirilir.
- Ayıp bildirimlerinin tarih ve kanalı kronolojik tabloya işlenir.
- Teknik inceleme gerekiyorsa delil tespiti yoluna erken başvurulur.
- Seçimlik hakların hangisinin kullanıldığı açık ve geri dönülemez biçimde yazılır.
Sözleşme uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen, çoğu zaman en güçlü argüman değil en iyi belgelenmiş kronolojidir. Metin karmaşıksa veya karşı taraf ticari işletme sahibiyse, bildirim yapmadan önce hukuki görüş almanız faydalı olur. Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır.