Sözleşmeden doğan alacak davalarında sonucu belirleyen unsur çoğu zaman borcun varlığı değil, alacağın hâlâ dava edilebilir olup olmadığıdır. TBK'nın zamanaşımına ilişkin düzenlemeleri, alacağın türüne göre farklı süreler öngördüğünden, ilk yapılacak iş ilişkinin hukuki niteliğini doğru belirlemektir.
Önce Nitelendirme: Hangi Süre Uygulanır?
Aynı fatura, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine göre farklı bir zamanaşımı süresine tabi olabilir. Satım, eser, kira, vekâlet ve hizmet ilişkilerinin her biri için kanun ayrı düzenlemeler içerir; ayrıca haksız fiilden ve sebepsiz zenginleşmeden doğan taleplerde süre farklı bir başlangıca bağlanır. Bu nedenle dilekçede talebin dayanağı olarak birden fazla hukuki sebep gösterilecekse, her biri için sürenin ayrı ayrı hesaplanması gerekir.
Zamanaşımı Def'i Ne Zaman İleri Sürülür?
Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun def'i olarak ileri sürmesi gerekir. Bu def'i cevap dilekçesinde ileri sürülmediğinde sonradan öne sürülmesi usul kurallarıyla sınırlanmıştır. Uygulamada davalı tarafın en pahalı hatası, esasa ilişkin savunmaya odaklanıp bu def'iyi cevap süresinde yazmayı atlamasıdır. Def'i ileri sürülürken sürenin hangi tarihte başladığı ve hangi tarihte dolduğu da açıkça hesaplanmalıdır.
Görev: Asliye Hukuk, Asliye Ticaret, Tüketici
Alacak davasında görev, tarafların sıfatına ve işin niteliğine göre belirlenir. İki tacir arasındaki ticari iş niteliğindeki uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde, tüketici işlemi sayılan ilişkiden doğan talep tüketici mahkemesinde, bunların dışındakiler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olması ise ayrı bir ön aşamadır ve atlandığında dava usulden reddedilir. Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için de süre içinde başvuru yapılmalıdır.
Kesme ve Durma Anını Belgelemek
Zamanaşımını kesen sebepler kanunda sayılmıştır; borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması bu kapsamdadır. Buradaki kritik nokta, kesme iddiasının belgeye dayandırılmasıdır. Banka dekontundaki açıklama satırı, cari hesap mutabakat yazısı, elektronik postayla gönderilmiş bir kabul beyanı ya da icra dosyasındaki ödeme kaydı, kesme anını gösteren tipik delillerdir.
İhtarın Tebliğ Tarihi Neden Önemli?
Temerrüdün doğduğu an, faiz başlangıcını ve bazı hâllerde sürenin işleyişini etkiler. Bu nedenle çekilen ihtarnamenin yalnızca gönderim tarihi değil, muhataba ulaştığı tarih de dosyada bulunmalıdır. Adresin eski olması, muhatabın adreste bulunmaması veya tebligatın iade edilmesi hâlinde ihtarın hüküm doğurup doğurmadığı ayrı bir tartışma açar. Ticari ilişkilerde kayıtlı elektronik posta kullanılması, bu tartışmayı büyük ölçüde kapatan pratik bir yöntemdir. HMK uyarınca ispat yükü kendisinde olan tarafın, bu tarihleri gösteren belgeleri baştan sunması beklenir.
Buradaki değerlendirmeler genel bir çerçeve sunar. Sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve yazışma geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, dava veya cevap dilekçesi hazırlanmadan önce hukuki görüş alınması yararlı olur.