Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen iki unsur vardır: sözleşmenin nasıl yorumlanacağı ve ayıbın zamanında bildirilip bildirilmediği. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürütülen bu süreçte, teknik olarak haklı olan taraf çoğu zaman bildirim gecikmesi nedeniyle zayıf düşer. Aşağıdaki rehber, sözleşme metninin okunmasından itiraz aşamasına kadar izlenecek pratik hattı ele alır.
Önce Sözleşme: Edimin Sınırı Nerede Çizilmiş?
Ayıp tartışması, çoğu zaman "kusur var mı" sorusundan önce "ne taahhüt edilmişti" sorusuna dayanır. Bu nedenle ilk adım, sözleşmenin eki niteliğindeki teknik şartname, numune, katalog, teklif yazışması ve teslim tutanağının bir arada değerlendirilmesidir. Tarafların sözleşme öncesi yazışmaları, belirsiz bir hükmün nasıl anlaşılması gerektiğini göstermesi bakımından değerlidir.
Gözden Geçirme ve İhbar Külfetini Takvime Bağlamak
- Teslim tarihi ve teslim yerinin tutanakla sabitlenmesi
- Muayenenin niteliğine uygun sürede yapılması; gerekiyorsa teknik destek alınması
- Açık ayıpların gecikmeksizin, gizli ayıpların ise ortaya çıkar çıkmaz bildirilmesi
- Bildirimin ispatlanabilir bir yolla (noter ihtarnamesi, KEP, iadeli taahhütlü) yapılması
- Karşı tarafın cevabı ve tamir/değişim önerilerinin ayrı bir dosyada tutulması
Seçimlik Hakların Sıralaması ve Geri Dönüşü
Alıcının kullanabileceği haklar birbirinin alternatifidir ve kullanılan hak kural olarak tarafı bağlar. Bu nedenle önce onarım talep edip sonra sözleşmeden dönmek isteyen taraf, ilk talebin sonuçsuz kaldığını belgelemek zorundadır. Uygulamada en çok tartışma yaratan nokta, onarım denemelerinin makul sayıyı ve süreyi aşıp aşmadığıdır; her onarım girişimi tarih ve içerik olarak kayda geçirilmelidir.
Delil Kurgusu: Neyi Kim İspat Eder?
- Ayıbın varlığı ve niteliği için teknik inceleme, fotoğraf ve numune muhafazası
- Ayıbın teslim anında mevcut olduğuna ilişkin olgular
- Kullanım hatası savunmasına karşı kullanım kılavuzuna uygunluk kayıtları
- Zararın miktarı için fatura, ikame ürün gideri ve iş kaybı belgeleri
- Ticari ilişkilerde cari hesap ve mutabakat yazışmaları
Uyuşmazlığı Yönlendirmek: Müzakere mi, Yargı mı?
Ayıp uyuşmazlıklarında ticari ilişkinin devamı çoğu zaman tazminattan daha değerlidir. Bu nedenle ihtarname metni, kapıyı kapatan bir üslupla değil; talebi ölçülebilir biçimde ortaya koyan ve süre veren bir yapıda kurulmalıdır. Ticari uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuk aşamasının dava şartı niteliği taşıdığı hâller bulunduğundan, süreç planı buna göre yapılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim koşulları sonucu değiştirebilir. Somut dosyada sözleşme ve yazışmalar incelenmeden hak kaybı riski sağlıklı ölçülemez.