Satın alınan mal veya taahhüt edilen edim beklenen nitelikleri taşımadığında, uyuşmazlığın sonucunu belirleyen soru genellikle şudur: ayıp gerçekten var mıydı ve alıcı bunu zamanında bildirdi mi? Bu iki başlık ispat edilemediğinde, sözleşmeye aykırılık iddiası ne kadar haklı olursa olsun karşılık bulmayabilir.
Muayene ve Bildirim: Zincirin İlk Halkası
Türk Borçlar Kanunu, alıcıya teslim edilen malı işlerin olağan akışına göre inceleme ve ayıbı satıcıya bildirme yükü getirir. Açık ayıplarda bildirimin gecikmesi, malın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Gizli ayıplarda ise başlangıç anı, ayıbın ortaya çıktığı tarihtir. Bu nedenle bildirimin hangi tarihte, hangi kanaldan yapıldığı en az içeriği kadar önemlidir; noter ihtarnamesi veya kayıtlı elektronik posta, sonradan tartışma çıkmasını önler.
Seçimlik Haklar Arasında Tercih
Ayıp sabit olduğunda alıcının önünde birden fazla yol bulunur ve bunlar aynı anda kullanılamaz. Talebin en baştan doğru seçilmesi gerekir:
- Sözleşmeden dönme ve ödenen bedelin iadesi
- Bedelden ayıp oranında indirim
- Ücretsiz onarım
- Ayıpsız misliyle değiştirme
Tüketici sıfatı varsa Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer; taraflar tacir ise değerlendirme ticari hükümlere göre yapılır.
Delil Tespiti ve Tebligat Gecikmesi
Ayıp iddialarında en çok yaşanan kayıp, malın onarılması, kullanılmaya devam edilmesi veya iade edilmesi sonucu delilin ortadan kalkmasıdır. Dava açılmadan önce Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında delil tespiti istenmesi, mevcut durumu bilirkişi eliyle kayıt altına alır. Öte yandan gönderilen ihtarnamenin karşı tarafa geç ulaşması ya da yanlış adrese çıkması, bildirim süresinin kaçırıldığı izlenimi doğurur. Ticaret sicilindeki adres, sözleşmedeki tebligat adresi ve varsa KEP adresi karşılaştırılmalı; ihtarname mümkünse birden fazla kanaldan gönderilmelidir.
Uyuşmazlık Yönetimi
- Teslim tarihi, kullanım süresi ve ayıbın fark edildiği an yazılı olarak kaydedilir.
- Ürün fotoğrafları, servis formları ve yazışmalar tek dosyada toplanır.
- Bildirim ihtarname ile yapılır ve tebliğ şerhi saklanır.
- Gerekiyorsa delil tespiti talep edilir.
- Konusu para alacağı olan uyuşmazlıklarda dava şartı olan arabuluculuk aşaması gözden geçirilir.
Kapanış
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Ayıbın türü, tarafların sıfatı ve sözleşmedeki özel kayıtlar hangi hakkın kullanılabileceğini doğrudan etkiler; talebinizi göndermeden önce sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesi isabet oranını artırır.