Haksız fiil davalarında dava dilekçesi yazılmadan önce cevaplanması gereken üç soru vardır: zarar nedir, kim sorumludur ve talep hangi tarihe kadar ileri sürülebilir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, delil yönünden dosyanın nasıl kurulacağını ve karşı tarafın savunmalarına nasıl hazırlanılacağını ele alır.
Zararı Kalemlere Ayırın
Toplu bir rakam üzerinden istenen tazminat, bilirkişi aşamasında dağılır. Bunun yerine zarar baştan ayrıştırılmalıdır: fiilî zarar, kazanç kaybı, tedavi ve bakım giderleri, üçüncü kişiye ödenen bedeller ve manevi zarar. Her kalem için ayrı belge kümesi oluşturulduğunda, ıslah veya bedel artırımı gerektiğinde hangi kalemin artırıldığı tartışmasız hâle gelir.
İlliyet Bağını Gösteren Belgeler
- Olayın hemen ardından tutulan tutanak, kolluk kaydı veya kurum raporu
- Zararın olaydan önceki durumla karşılaştırılmasını sağlayan önceki dönem kayıtları
- Uzman görüşü veya teknik rapor; özellikle kusur dağılımının tartışmalı olduğu dosyalarda
- Tanık anlatımını destekleyen yazışma, görüntü ve konum kaydı
İlliyet bağı çoğu dosyada kusurdan daha zayıf kurulur; oysa bu bağ kopduğunda kusurun ispatı tek başına sonuç doğurmaz.
Zamanaşımı Def'i Geldiğinde
Karşı taraf neredeyse her dosyada zamanaşımı ileri sürer. Buna karşı üç argüman hattı vardır: zararın ve failin öğrenildiği tarihin iddia edilenden daha geç olduğu, fiilin aynı zamanda suç oluşturması nedeniyle daha uzun sürenin uygulanması gerektiği ve zamanaşımını kesen işlemlerin bulunduğu. Bu argümanların hiçbiri soyut kalmamalı; öğrenme tarihini gösteren rapor tarihi, şikâyet tarihi veya ödeme yapıldığını gösteren dekont dosyaya konulmalıdır.
İhtarname ve Tebligat Kayıtları
Temerrüt tarihinin ve dolayısıyla faizin başlangıcının belirlenmesinde ihtarnamenin karşı tarafa ulaştığı tarih esas alınır. İhtarnamenin eski adrese gönderilip iade edilmesi, hem faiz başlangıcını geriye çeker hem de karşı tarafa savunma imkânı verir. Bu nedenle gönderim öncesinde güncel adres tespit edilmeli, tebliğ şerhi dosyada saklanmalıdır. Gecikmeli tebligat, alacaklının kendi kusuru olarak yorumlanabilir.
Islah ve Bedel Artırımı
Bilirkişi raporu talep edilenden yüksek bir zarar ortaya koyduğunda, artırımın usulüne uygun ve süresinde yapılması gerekir. Artırımın hangi kaleme ilişkin olduğu açıkça yazılmadığında, hüküm talebi aşamaz gerekçesiyle kısmi ret riski doğar ve bu, vekâlet ücreti ile yargılama giderlerine de yansır.
Bu metin genel bir yol haritası sunar; olayın türü, tarafların sıfatı ve sözleşmesel bir ilişkinin bulunup bulunmadığı çözümü değiştirebileceğinden dosyanız için ayrıca hukuki görüş alınması uygun olur.