Sözleşmeye aykırılık iddiasında tartışma çoğu zaman "ihlal var mı" sorusundan önce "ihlali nasıl ispatlayacağız" sorusunda düğümlenir. Yazılı bir metin bulunsa bile ifa, gecikme ve ayıp iddialarının ispatı ayrı delillerle yürür. Bu rehber, borç ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda delil kurgusunu ve ihtarın bu kurgudaki yerini ele alır.
İhtar: Temerrüdün ve Delilin Başlangıcı
Türk Borçlar Kanunu bakımından ihtar, borçluyu temerrüde düşürerek gecikme faizi ve sözleşmeden dönme haklarının kapısını açar. Ancak ihtarın ikinci bir işlevi vardır: uyuşmazlığın konusunu tarihli biçimde sabitler. İhtarnamede hangi edimin, hangi tarihte, hangi ölçüde eksik ifa edildiği yazılmazsa, ilerideki iddia değişikliği karşı tarafa savunma alanı açar. Verilen sürenin sonunda kullanılacak hakkın da baştan belirtilmesi yerinde olur.
Yazılı Delil Kuralı ve Sınırları
Usul hukukunda belirli bir parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı esastır ve bu sınır her yıl güncellenir. Sınırın üzerinde kalan bir işlemde yazılı belge yoksa, delil başlangıcı sayılabilecek bir yazı bulunup bulunmadığı araştırılır. Delil başlangıcı, iddia edilen işlemi tümüyle ispatlamasa da varlığını muhtemel gösteren ve karşı taraftan sadır olan bir belgedir; bu belge bulunduğunda tanık dinletme imkânı doğar.
Elektronik Kayıtların Değeri
- E-posta yazışmalarında gönderen adresi ve zaman damgası korunacak biçimde kayıt alınır.
- Mesajlaşma uygulaması içerikleri, cihaz üzerinde muhafaza edilerek sunulur.
- Sipariş, teslimat ve fatura kayıtları aynı zaman çizelgesinde eşleştirilir.
- Ticari ilişki varsa defter kayıtları ve cari hesap ekstresi karşılaştırmalı olarak hazırlanır.
Tebligat Gecikmesi ve Zamanaşımı Baskısı
İhtarın karşı tarafa ulaşmaması, sadece temerrüdü geciktirmez; hak düşürücü süre ya da zamanaşımı sınırına yaklaşılan dosyalarda telafisi olmayan bir gecikme yaratır. Şirket muhataplarında ticaret sicilindeki adres ile fiili adresin farklı olması, gerçek kişilerde ise adres değişikliği bu riski büyütür. Bu nedenle ihtar gönderilirken güncel adres araştırması yapılmalı, gerekiyorsa elektronik tebligat adresi kullanılmalıdır. Tebliğ evrakının dönüş şerhi mutlaka incelenmelidir.
Tüketici Tarafı Varsa Değişen Denge
Sözleşmenin taraflarından biri tüketiciyse, Tüketici Koruma mevzuatı uyarınca haksız şart denetimi devreye girer ve görevli merci de değişir. Bu nedenle uyuşmazlığın niteliği belirlenirken sözleşmenin ticari mi tüketici işlemi mi olduğu ilk aşamada tespit edilmelidir.
Aktarılan hususlar genel niteliktedir. Sözleşme metni ve yazışma trafiği ispat imkânlarını doğrudan etkilediğinden, belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yararlı olacaktır.