Alacak uyuşmazlıklarında zamanaşımı, esasa girilmeden sonucu belirleyebilen bir savunma aracıdır. TBK süreleri ve kesilme-durma hâllerini düzenlerken; savunmanın ne zaman ve nasıl ileri sürüleceği HMK usulüne, tüketici işlemlerinde ise TKHK hükümlerine göre değerlendirilir.
Def'i Zamanında İleri Sürmek
Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun bunu savunma olarak ileri sürmesi gerekir. Cevap dilekçesinde belirtilmeyen bir def'inin sonradan ileri sürülmesi, karşı tarafın açık muvafakati gibi istisnalar dışında sonuç doğurmaz. Bu nedenle cevap süresi içinde alacağın türü ve tabi olduğu süre baştan tespit edilmelidir.
Doğru Sürenin Tespiti
- Alacağın sözleşmeden mi haksız fiilden mi doğduğu belirlenir.
- Kira, ücret ve dönemsel edimler gibi kısa süreye tabi alacaklar ayrılır.
- Sürenin başlangıcı olarak muacceliyet tarihi saptanır.
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun süre uygulanma ihtimali değerlendirilir.
Kesilme ve Durma Nasıl İspatlanır?
Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, faiz ödemesi veya teminat vermesi zamanaşımını keser. Alacaklı tarafında ise dava açılması ve icra takibi başlatılması aynı sonucu doğurur. Bu olgular sözle değil belgeyle gösterilir: dekont ve ödeme kayıtları, yazışmalarda yer alan borç kabulü, protokol metinleri ve takip dosyası kayıtları bu amaçla toplanmalıdır. Kesilmeden sonra sürenin yeniden işlemeye başladığı tarih de tabloya işlenmelidir.
İhtar ve Tebliğ Tarihlerinin Rolü
- Gönderilen ihtarnamenin tebliğ tarihi, temerrüdün başlangıcı bakımından kaydedilir.
- Tebligatın geç ulaşması hâlinde, gönderim ve teslim tarihleri ayrı ayrı gösterilir.
- İcra takibinde ödeme emrinin tebliği ile takibin kesinleşme tarihi not edilir.
- Tüm tarihler tek bir kronoloji tablosunda birleştirilir.
Kronoloji Tablosunun Pratik Değeri
Sözleşme tarihi, edimin ifa tarihi, ihtar, tebliğ, kısmi ödeme ve dava tarihinin tek tabloda görülmesi, hem zamanaşımı savunmasını hem de buna karşı ileri sürülecek kesilme iddiasını netleştirir. Bu tablo aynı zamanda karşı tarafın savunmasındaki boşlukları da görünür kılar.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; alacağın niteliği ve tarafların sıfatı uygulanacak süreyi değiştirebilir. Zamanaşımı savunmasının ileri sürülme anı sonucu doğrudan etkilediğinden, cevap süresi içinde hukuki değerlendirme almanız önem taşır.