Satılan malın veya ifa edilen işin sözleşmeye aykırı çıkması hâlinde alıcının hakları TBK'da düzenlenmiştir; alıcı tüketici konumundaysa TKHK'nın koruyucu hükümleri devreye girer. Her iki hâlde de tartışma çoğu zaman ayıbın varlığından çok, ayıbın zamanında ve usulüne uygun bildirildiğinin ispatı üzerinde yoğunlaşır.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Teslim alan taraftan, işin olağan akışına göre malı gözden geçirmesi ve ortaya çıkan ayıbı satıcıya bildirmesi beklenir. Açık ayıplar için bu külfet teslim sonrasına, gizli ayıplar için ise ayıbın ortaya çıktığı ana bağlanır. Buradaki kritik nokta, hangi tür ayıp iddia ediliyorsa bildirimin başlangıç anının o iddiaya uygun biçimde kurgulanmasıdır; gizli ayıp savunulurken ayıbın teslimde görülebilir olduğunu ima eden bir anlatım, kendi iddiasını zayıflatır.
Bildirimi Kanıtlayan Araçlar
- Noter ihtarnamesi ve tebliğ şerhi
- Kayıtlı elektronik posta ile gönderim ve teslim raporu
- İadeli taahhütlü postanın alındı belgesi
- Satıcının cevabını içeren yazışmalar, servis veya iade formları
- Ürünün teslim tarihini gösteren fatura, irsaliye veya kargo kaydı
Ayıbın Kendisini Kanıtlamak
Bildirimin yapıldığı ispatlansa bile, malın gerçekten sözleşmeye aykırı olduğu ayrıca gösterilmelidir. Bu noktada delil tespiti yolu değerli bir araçtır; özellikle kullanımla değişebilecek, tamir edilecek veya iade edilecek mallarda mevcut durumun mahkeme aracılığıyla kayda geçirilmesi, sonraki bilirkişi incelemesinin dayanağını oluşturur. Malın onarıma gönderilmeden önce fotoğraflanması, seri numarasının belgelenmesi ve varsa hata kodlarının kaydedilmesi de aynı amaca hizmet eder.
Tebligat Gecikmesinin İhbarı Geçersiz Kılması
İhbar, karşı tarafa ulaştığı anda hüküm doğurur. Gönderim tarihine güvenip ulaşma tarihini takip etmemek, uygulamadaki en yaygın hatadır. İhtarnamenin eski ticaret sicili adresine gönderilmesi, muhatabın adreste bulunamaması ya da tebligatın uzun süre iade edilmesi hâlinde, bildirim süresi geçmiş sayılabilir. Bu riski azaltmak için muhatabın güncel sicil adresi gönderim öncesinde kontrol edilmeli, mümkünse aynı içerik hem noter hem elektronik yolla iletilmeli, tebliğ evrakı dosyanın ilk sırasında saklanmalıdır. Ayrıca satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde bildirim külfetine ilişkin savunmanın ileri sürülemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Talep Kalemlerinin Seçimi
- Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım ve ayıpsız misliyle değişim seçenekleri karşılaştırılır.
- Seçilen hakkın sonuçları hesaplanır; dönmede iade yükümlülüğü de doğar.
- Bedel indirimi isteniyorsa oran, bilirkişi incelemesine elverişli biçimde açıklanır.
- Ayıptan doğan ek zararlar ayrı kalem olarak talep edilir.
- Ticari ilişkilerde dava şartı niteliğindeki ön aşamalar HMK çerçevesinde kontrol edilir.
Yukarıdaki anlatım genel bilgi amaçlıdır. Ayıp uyuşmazlıklarında sözleşme metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirdiğinden, bildirim ve talep stratejisinin somut belgeler incelenerek bir hukukçuyla belirlenmesi önerilir.