Ayıp iddiasının kaderi çoğu zaman teknik tartışmada değil, ayıbın ne zaman ve nasıl bildirildiği sorusunda belirlenir. TBK genel hükümleri, tüketici işlemlerinde TKHK ve yargılama tarafında HMK bir araya geldiğinde, aynı olay için farklı süre ve ispat rejimleri gündeme gelebilir. Bu rehber, sözleşmenin yorumu ile zaman yönetimini birlikte ele alır.
Sözleşme metni neyi vaat ediyordu
Ayıp değerlendirmesi, edimin sözleşmede tanımlanan niteliğinden sapıp sapmadığına dayanır. Bu nedenle ilk iş, sözleşmede yer alan teknik şartname, numune, katalog ve tanıtım beyanlarının bir arada okunmasıdır. Sözleşme öncesi yazışmalar da tarafların ortak iradesini göstermesi bakımından yorumda etkili olur.
- Sözleşme metni, ekleri ve teslim tutanağı aynı dosyada tutulmalıdır.
- Satıcının açık taahhütleri ile genel işlem şartları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
- Ayıbın açık mı gizli mi olduğu, ihbar zamanı tartışmasının çekirdeğidir.
İhtarnamenin ulaşması neden kritik
Ayıp bildiriminin karşı tarafa ulaştığının kanıtlanamaması, esasen haklı olan alacaklıyı savunmasız bırakır. Muhatabın adreste bulunamaması, şirket adres değişikliği ya da e-posta ile yapılan bildirimin karşı tarafça inkârı, ihbarın zamanında yapılmadığı iddiasına zemin hazırlar.
Bu yüzden bildirim, ulaştığı tarihi belgeleyen bir kanalla yapılmalı ve gönderi kayıtları saklanmalıdır. Ticari ilişkilerde muhatabın sicilde kayıtlı adresinin başvuru öncesinde kontrol edilmesi, sonradan yaşanacak tartışmayı büyük ölçüde önler.
Seçimlik hakların kurgulanması
- Ayıbın giderilmesi, bedelden indirim, değiştirme ve sözleşmeden dönme seçenekleri karşılaştırılır.
- Seçim, malın kullanılabilirliği ve ticari zarar dikkate alınarak yapılır.
- Talep, ölçülebilir bir tutara veya somut bir edime bağlanarak yazılır.
- Reddedilme ihtimaline karşı ikincil talep sırası baştan belirlenir.
Delil tespiti ile zamanı dondurmak
Malın kullanılmaya devam etmesi ya da onarım girişimleri, ayıbın sonradan ispatını zorlaştırır. Dava açılmadan önce delil tespiti yoluna gidilmesi, ayıbın o andaki hâlini kayıt altına alır ve ileride bilirkişi incelemesine sağlam bir başlangıç noktası sağlar. Zamanaşımı bakımından ise ağır kusur veya hile hâllerinin ayrı bir rejime tabi olduğu unutulmamalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, bildirim yapılmadan önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.