Ticari ilişkilerde uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, tarafların sözleşmeyi ihlal etmesinden değil, aynı maddeyi farklı okumasından doğar. Teslim tarihi, ayıp bildirimi, cezai şart, fesih usulü ve ifa yeri gibi başlıklarda metnin ne anlama geldiği tartışmaya açıldığında, sonucu belirleyen şey ihlalin kendisinden çok hangi adımın hangi sırayla atıldığıdır. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde sözleşme yorumu uyuşmazlıklarında süre ve usul planını ele alır.
Yorum Uyuşmazlığında Öncelik: Metni Değil Uygulamayı Belgelemek
Bir sözleşme hükmü açık değilse, tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır. Bu araştırmada metnin kendisi kadar, sözleşmenin fiilen nasıl uygulandığı da ağırlık taşır. Bu nedenle uyuşmazlık büyümeden şu kayıtların derlenmesi gerekir: sözleşme öncesi teklif ve yazışmalar, faturaların düzenlenme biçimi, geçmiş dönemlerde yapılan teslim ve ödemeler, tarafların birbirine gönderdiği talimatlar. Yıllardır belirli şekilde uygulanan bir hüküm, sonradan farklı yorumlanmak istendiğinde bu kayıtlar belirleyici olur.
İhtarname: Süreyi Başlatan ve Konumu Belirleyen Adım
Temerrüt, fesih ve dönme sonuçlarının çoğu, usulüne uygun bir ihtarın varlığına bağlıdır. İhtarnamede yer alması gereken unsurlar şunlardır:
- İhlalin hangi sözleşme hükmüne ilişkin olduğu ve nasıl gerçekleştiği
- Karşı taraftan beklenen edimin açık ve ölçülebilir tanımı
- Verilen ek sürenin başlangıcı ve bitişi
- Süre sonunda başvurulacak hakkın ne olduğu (aynen ifa, dönme, tazminat)
- Saklı tutulan haklara ilişkin açık kayıt
Tebligat Gecikmesi Fesih Hakkını Nasıl Zayıflatır
İhtarın hukuki sonucu, karşı tarafa ulaştığı anda doğar. Adres değişikliği bildirilmemişse, şirket merkezi taşınmışsa ya da tebligat iade gelmişse, verilen ek sürenin ne zaman başladığı tartışmalı hale gelir. Bu tartışma, fesih bildiriminin erken yapıldığı gerekçesiyle feshin haksız sayılmasına kadar gidebilir. Riski azaltmak için sözleşmeye tebligat adresi ve elektronik bildirim kanalı konulması, ticaret sicilindeki adresin kontrol edilmesi ve gönderim ile teslim belgelerinin birlikte saklanması gerekir. KEP üzerinden yapılan bildirimlerde teslim zamanının kayıt altında kalması, sonraki aşamada ispat yükünü hafifletir.
Zamanaşımı ve Bildirim Sürelerini Ayrı Ayrı İzlemek
Sözleşmesel taleplerde iki farklı saat işler: alacağın zamanaşımı ve ayıp ya da ihlal bildirimine ilişkin süreler. İkincisi kaçırıldığında alacak zamanaşımına uğramamış olsa bile talep hakkı zayıflar. Bu nedenle dosya açılırken ihlalin öğrenildiği tarih, bildirimin yapıldığı tarih ve ilk talebin iletildiği tarih tek bir çizelgeye işlenmelidir. Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı bulunuyorsa, hangi merciye gidileceği bu çizelgeden önce netleştirilmelidir.
Dava Öncesi Arabuluculuk ve Talep Kurgusu
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat davalarında arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Arabuluculuk aşaması aynı zamanda karşı tarafın savunmasını erken görme imkanı sunar. Bu aşamada talep kalemlerinin ölçülebilir yazılması, anlaşma sağlanamasa bile dava dilekçesinin daha isabetli kurulmasını sağlar.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme uyuşmazlıklarında sonuç, metnin kendi hükümlerine ve tarafların uygulamasına göre değişir; adım atmadan önce sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.