Ayıp iddiasının kaderi çoğu zaman ürünün veya işin gerçekten kusurlu olup olmadığında değil, kusurun ne zaman ve nasıl bildirildiğinde düğümlenir. TBK uygulamasında alıcının muayene ve bildirim yükümlülüğü bulunur; bu halka atlandığında ayıp kabul edilmiş sayılabilir. Bu rehber, ayıp iddiasında delil kurgusunun ihbar takvimiyle birlikte nasıl planlanacağını anlatır.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı
Gözle görülebilen, olağan bir incelemeyle fark edilebilecek kusurlar ile ancak kullanımla ortaya çıkan kusurlar farklı rejime tabidir. Açık ayıplarda bildirim teslimden hemen sonraki döneme bağlanırken, gizli ayıplarda takvim ortaya çıktığı anda işlemeye başlar. Bu nedenle dosyanın ilk sorusu şudur: kusur ne zaman fark edildi ve fark edilebilir hâle geldiği an ne zamandı? Bu iki tarih ayrı ayrı belgelenmelidir.
Muayene ve İhbar Zincirini Belgelemek
- Teslim tarihi; irsaliye, teslim tutanağı veya kargo kaydıyla sabitlenir.
- İnceleme yapıldığına dair kayıt tutulur; fotoğraf ve video tarih bilgisiyle saklanır.
- Bildirim, ulaştığı ispatlanabilir bir kanaldan yapılır ve içeriği kusuru somut olarak tarif eder.
- Karşı tarafın cevabı, onarım vaadi veya servis kaydı dosyaya eklenir.
- Kusur devam ediyorsa ikinci bildirim yapılır ve önceki yazışmaya atıf verilir.
İhtarın Muhataba Ulaşmaması
- Ticaret sicilindeki eski adrese gönderilen ihtarname geri dönebilir
- Şubeye yapılan bildirim, merkezin haberdar olmadığı savunmasına konu edilebilir
- Yalnızca telefonla yapılan görüşmeler sonradan ispatlanamaz
- Mesajlaşma yoluyla yapılan bildirimlerde içeriğin bütünlüğü ayrıca gösterilmelidir
Bu risklere karşı en sağlam yol, bildirimi hem hızlı bir kanaldan hem de resmi bir kanaldan aynı içerikle yapmaktır.
Delil Tespitinin Zamanlaması
Ayıp iddiasının konusu zamanla değişebilecek bir mal veya iş ise, durumun bugünkü hâlinin tespit ettirilmesi sonraki tartışmayı büyük ölçüde kapatır. HMK kapsamındaki delil tespiti yolu, dava açılmadan önce de işletilebilir. Tespit yapılmadan yapılan onarım veya değişim, karşı tarafa kusurun sonradan oluştuğu savunmasını hazır biçimde sunar. Bu nedenle acil onarım zorunluysa, önce durumun kayda geçirilmesi gerekir.
Seçimlik Haklar Arasındaki Tercih
Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim talepleri aynı anda ileri sürülmez; birinin seçilmesi diğerlerinden vazgeçme sonucunu doğurabilir. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK ayrıca koruyucu hükümler getirir ve başvuru yolu farklılaşır. Tercih yapılırken malın kullanılabilirliği, ekonomik değeri ve karşı tarafın onarım kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, bildirim yapmadan önce hukuki değerlendirme almanız yararınıza olur.