Tazminat dosyalarında en pahalı hata, delil eksikliği değil, sürenin geç fark edilmesidir. Türk Borçlar Kanunu haksız fiilden doğan taleplerde nispi ve mutlak olmak üzere iki ayrı süre öngörür; sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerde ise başka bir süre rejimi işler. Bu nedenle dosya açılırken ilk yapılacak iş, talebin hukuki niteliğini belirlemektir.
Talebin Niteliği Süreyi Belirler
- Haksız fiile dayalı talepte süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yıldır.
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir.
- Sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerde genel zamanaşımı süresi esas alınır.
- Tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklarda TKHK'nın özel hükümleri devreye girer.
Öğrenme Tarihinin İspatı
İki yıllık sürenin başlangıcı olan öğrenme anı, çoğu zaman tartışmanın merkezidir. Zararın kapsamı sonradan netleşen olaylarda, örneğin sağlık durumunun zaman içinde ağırlaştığı hâllerde, öğrenmenin hangi rapor tarihiyle gerçekleştiği belgelenmelidir. Bu nedenle rapor, fatura ve yazışma tarihleri kronolojik bir çizelgede tutulmalıdır.
İhtar, Temerrüt ve Faiz Başlangıcı
Alacaklının ihtar çekmesi yalnızca uzlaşma çabası değil, faizin başlangıcını belirleyen bir işlemdir. İhtarın tebliğ edilmemesi veya yanlış adrese gönderilmesi hâlinde temerrüt tarihi tartışmalı hâle gelir ve talep edilen faiz kalemi budanabilir. Tebligat mazbatası bu yüzden dosyanın asli belgelerindendir.
Delil Setinin Kalem Kalem Kurulması
- Zararın varlığı: fatura, ödeme belgesi, ekspertiz ya da rapor.
- Nedensellik bağı: olay yeri kayıtları, teknik inceleme, yazışmalar.
- Kusur: karşı tarafın yükümlülüğünü gösteren sözleşme veya mevzuat hükmü.
- Zararın miktarı: hesaplamaya esas veriler ve dayanakları.
- Manevi zarar iddiası varsa bunu somutlaştıran ayrı belgeler.
Dava Türü Seçimi ve Islah Takvimi
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun belirsiz alacak davasına ilişkin hükümleri ile kısmi dava arasındaki tercih dikkatle yapılmalıdır. Yanlış tercih, sonradan yapılacak artırımın zamanaşımı defiyle karşılaşmasına yol açabilir. Bilirkişi raporu sonrası talep artırımının hangi aşamada ve hangi süre içinde yapılacağı, dava açılırken planlanmış olmalıdır.
Tebligat Gecikmesinin Dosyaya Etkisi
Davalıya tebligat yapılamaması yalnızca yargılamayı uzatmaz; ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talepleri bakımından da fiili bir gecikme yaratır. Karşı tarafın adres ve ticaret sicil bilgileri dava öncesinde doğrulanmalı, tüzel kişilerde kayıtlı elektronik posta adresi kullanılmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; her uyuşmazlıkta zararın türü, taraflar arasındaki hukuki ilişki ve mevcut belgeler farklı bir strateji gerektirir. Süre riski görünüyorsa vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.